رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 207

وبيان فرماييد كه : چيزى كه از جمله ء ضرورى دين باشد دانستن اين كه از جمله ء ضروريّات است ، آيا از جمله ء ضروريّات است يا نظريّات ، و چنانچه از براى عوام شبهه حاصل مىشود در فهم ضروريّات ، آيا ممكن است كه از براى علما هم شبهه حاصل شود يا نه ؟ وبيان فرماييد كه : هر گاه كسى بگويد كه : قبل از ايجاد أشياء ، أشياء در علم خدا موجود بودند ، و اين نحو قدم نقص ندارد ، آيا اين اعتقاد صحيح است يا نه ؟ وبيان فرماييد كه در اخبار بسيار وارد شده كه : آن چه هست و آن چه خواهد شد إلى يوم القيامة همه در علم خدا بوده ، مثل روايت منصور بن حازم : « قال : قلت لأبي عبد الله ( عليه السّلام ) : أ رأيت ما كان و ما هو كائن إلى يوم القيامة أ ليس كان في علم الله تعالى ؟ قال : فقال : بلى قبل أن يخلق السماوات والارض » . ( 1 ) آيا اين علم كه آنها در آن بودند علم ذاتى است يا غير آن ، اگر علم ذاتى باشد لازم مىآيد كه اينها همه در ذات باشند ، چه معنى كان في علم الله : كان في ذات الله خواهد بود ، و اين مستلزم وجود كثرات در ذات مقدّس احدى است ، و اگر غير ذاتى باشد آن را هم بيان فرمايند ، و اگر معنى ديگر هم داشته باشد آن را هم بيان فرمايند ؟ وبيان فرماييد كه : وقوع علم بر معلوم بعد از حدوث اشياء چنانچه معصوم فرموده : « فلمّا أحدث الاشياء وكان الأشياء ( 2 ) ، وقع العلم منه على المعلوم » ( 3 ) چه معنى دارد ؟ وذات كه خود علم است چگونه واقع مىشود بر معلومات ؟ زحمت كشيده قربةً إلى الله وطلباً لمرضاته ، وإرشاداً لخلقه جواب مسأله ء ثانيه را مشروحاً مفصّلًا مع الاشارة إلى أدلَّتها به زودى به خط شريف قلمى ، و به مهر شريف مزين فرمايند كه بسيار ضرور و موجب اجر عظيم يوم النشور خواهد بود .