رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 198

گفتم كه : شيطان دشمن شماست ؟ عرض كردند كه : * ( رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وتَرْحَمْنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ ) * ( 1 ) پس خطاب رسيد كه : فرود آييد از جوار من ، پس فرود آمدند وامر معاش ايشان به خودشان واگذاشته شد ، پس چون خداى تعالى خواست توبه ء ايشان را قبول كند ، جبرئيل آمد وگفت كه : شما به خود ستم وظلم كرديد كه مرتبه ء كسى را تمنّا كرديد كه خدا او را بر شما تفضيل داده بود ، پس جزاى شما عقابى بود كه به آن رسيديد ، پس از خدا سؤال كنيد به حقّ آن اسمائى كه در ساق عرش ديديد تا توبه ء شما قبول گردد ، پس به ايشان سؤال كردند و خدا توبه ء آنها را قبول كرد ، پس انبياء بعد از اين امانت را محافظت مىنمودند واوصياء خود ومخلصين از امّت خود را از آن خبر مىدادند ، پس ايشان از حمل آن امتناع مىكردند و از ادّعاى آن ترسان مىشدند ، وانسانى كه شناخته شده آن را متحمّل شد ، پس اصل هر ظلمى از آن است تا روز قيامت ، و اين است قول خداى تعالى كه مىفرمايد : * ( إِنَّا عَرَضْنَا الأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ والأَرْضِ . . ) * . ( 2 ) ومخفى نماند كه هم چنان كه مذكور شد ظاهر از اين حديث آن است كه مراد از انسان آدم وحوّا باشد ، و احتمال دارد كه مراد از آخر حديث كه مىفرمايد كه : انسانى كه شناخته شده متحمّل آن شده أبا بكر واضراب او باشد ، و ليكن اوّل اظهر است . و چون اين وجوه در معنى آيه دانسته شد پس در جواب از اصل شبهه ء جناب سائل مىگوييم كه : امّا بنا بر سه وجه آخر مطلقاً اشكالى نيست ، و جواب ظاهر است ، چه بنا بر اين وجوه مراد از انسان اشخاص خاصّه خواهند بود ، و همچنين بنا بر شش وجه اوّل نيز اشكال لازم نمىآيد ، چه ظلوم وجهول بودن پيغمبر وائمّه به اين معانى ضرر ندارد ، بلكه ثابت است . امّا به آن معنى كه در اوّل وسوّم و چهارم ذكر شد كه معلوم است ، وامّا به آن معنى كه در دوّم مذكور شد به جهت آن كه نفس قدسيّه ء ايشان نيز مشغول به تدبير بدن ولوازم