رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 141

[ اصول دين سه است يا پنج ] س 45 : مشهور فى ما بين فرقه ء ناجيه اين است كه اصول دين پنج است ، لكن بعضى از فقهاء رضوان الله عليهم و من جمله صاحب قوانين ( قدّس سرّه ) مىفرمايند : اصول دين سه است ، و آن توحيد ونبوّت ومعاد است ، امّا عدل وامامت اصول مذهب است . اوّلًا بفرماييد كه اين كلام چه معنى دارد ، وثانياً ثمره ء خلاف كجا ظاهر مىشود ؟ وثالثاً به اعتقاد ملازمان عالى ( 1 ) تكليف مكلَّفان در اين باب چه چيز است ؟ آيا هر پنج را اصول دين بداند ، يا به طورى كه ميرزاى مرحوم فرموده بايد اعتقاد داشته باشد ؟ چگونگى را به تفصيل مبيّن فرماييد كه مسأله از اهمّ مسايل ضروريه است . ج : اوّلًا بدان كه به اين عبارت كه اصول دين پنج است بخصوصه در احاديث بر نخورده ام ، و در كلمات قدماء اصحاب اماميّه رضى الله عنهم نديده ام ، بلى در بعضى از كتب ورسايل بعضى از علما متوسّطين و بعضى از متأخّرين ومتأخّرين متأخّرين اين عبارت مذكور است ، و به هر حال لفظ اصول دين در اين كلام به يكى از دو معنى مىتواند شد . يكى آن معنى كه در كتب كلاميّه و بعضى از كتب اصوليّه فقه از براى اصول كه مقابل فروع مىگويند ذكر شده ، و احكام اصوليّه به اين معنى را مقابل احكام فروعيه مىگيرند ، و آن عبارت است از آن چه متعلَّق به اعتقاد باشد ، يعنى شارع امر به اعتقاد به آن