رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 127

بسيار دارد ، بيان آن اين است كه جهات شرور دنيويّه ومبادى ومصدر آنها در غايت تكثّر وتعدّدند ، و به آن واسطه تعدد بسيار در انواع واصناف شرور حاصل مىشود ، زيرا كه جهات صدور و منشأ شرور يكى نفس امّاره است ، چنان كه خداى تعالى مىفرمايد : * ( ما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ ) * ( 1 ) ديگرى شياطين جن و انس است ، چنانچه مىفرمايد : * ( مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ مِنَ الْجِنَّةِ والنَّاسِ ) * ( 2 ) وغاسق وجادوگران وحاسدانند كه مىفرمايد : * ( ومِنْ شَرِّ غاسِقٍ إِذا وَقَبَ ومِنْ شَرِّ النَّفَّاثاتِ فِي الْعُقَدِ ومِنْ شَرِّ حاسِدٍ إِذا حَسَدَ ) * ( 3 ) ودوابّ الارض موذيه است ، چنانچه در ادعيه وارد شده است : « و من شرّ كلّ دابّة أنت آخذ بناصيتها » ( 4 ) واعداء وكائدان وسلاطين است ، چنانچه معصوم فرموده است : « اللَّهمّ بتألَّق نور بهاء عرشك [ من ] اعدائي استترت ، وبسطوة الجبروت من كمال عزّك ممّن يكيدني احتجبت ، وبسلطانك العظيم من شرّ كلّ سلطان وشيطان استعذت » ( 5 ) و غير اينها كه در آيات قرآنيّه وادعيه ء معصوميه وارد شده . به خلاف شرّ آخرت كه مصدر و منشأ همه ، شيطان ونفس امّاره است كه آن نيز از حزب شيطان است ، پس شرّ آخرت يك نوع است وشرور دنيويّه انواع متكثّره . ومىتوان گفت كه وحدت نوع شرّ آخرت وتعدّد شرور دنياويّه به جهت آن است كه شرّ آخرت همان مصيبتى است كه بر دين وطاعت وارد مىشود وبس ، وامّا شرور دنيا مصايبى هستند كه بر دين وطاعت وارد مىشوند و بر جسم و بدن وارد مىشوند ، چون انواع امراض واسقام ، و بر اولاد و عيال وارد مىشوند ، و بر خويشان ونزديكان وارد مىشوند ، و بر مال ومتعلَّقات وارد مىشوند . پس هم چنان كه در آن چه اوّل گفتيم وجه وحدت شرّ آخرت وتعدّد انواع شرور دنيا