وخواهد قضا كند اگر ترتيب آنها را بداند يعنى بداند كه آن كه ابتدا فوت شده كدام است و آن كه بعد از آن فوت شده كدام تا آخر ، واجب است قضا را هم به ترتيب كند يعنى اول نماز اول را قضا كند و بعد آن كه بعد از آن است و بعد آن كه بعد است تا آخر .
و اگر ترتيب هيچ كدام را نداند مثل اين كه بداند نمازى چند از او فوت شده اما نداند اولى چه نمازى بوده و بعد چه نمازى در اين صورت حق آن است كه در قضاء مراعات ترتيب واجب نيست و هر نوع مىخواهد قضا مىكند .
و اگر ترتيب بعضى را بداند و ترتيب بعضى را نداند پس اين صور متعدده دارد .
اول اين كه بداند كه مثلًا نماز مغرب فلان روز اول فوت شده و بعد از آن هم نمازهاى متعدده از آن فوت شده و ليكن ترتيب آن نمازهاى بعد را نداند و همين قدر بداند كه نماز مغرب اول مقدم بر آنها بوده بايد اول نماز مغرب مقدم را قضا كند و بعد بقيه را و ديگر در بقيه ترتيبى لازم نيست .
دوم اين كه بداند مثلًا كه مغربى وعشايى وصبحى بعد از عشاء در فلان وقت فوت شده و بعد از آن هم نمازهايى ديگر فوت شده اما ترتيب آن نمازهاى بعد را نداند بايد اول مغرب را قضا كند و بعد عشاء و بعد صبح و بعد تتمه را و در تتمه ترتيبى ضرور نيست و همچنين اگر آن چه اول فوت شده بيش از سه باشد و ترتيب آنها را بداند بايد بنا به ترتيب بكند و بعد ، آن چه ترتيب آن را نمىداند .
سوم اين كه ابتدا نمازهايى چند فوت شده باشد كه ترتيب آنها را نداند و بعد هم مثلًا مغربى فوت شود به تنهايى ظاهر آن است كه در اين صورت نيز اصلًا ترتيبى لازم نيست وضرور نيست اول نمازهايى را كه ترتيب آنها را نمىداند به عمل آورد و بعد مغرب را بلكه مىتواند ابتدا مغربى را كه آخر فوت شده قضا كند بعد بقيه را .
چهارم آن كه ابتدا نمازهايى چند فوت شده باشد كه ترتيب آنها را نداند و بعد هم چند نماز فوت شود كه ترتيب آنها معلوم باشد مثل اين كه مغربى وعشايى وصبحى بعد از آن وهكذا در اين صورت باز ظاهر آن است كه ميان قضاى
رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 103
مساهمون: ملا أحمد النراقي
ص١٠٣