در دو قسم ديگر نيز به همين ترتيب حاصل مىشود ، و اين مطلوب ماست .
39 . از آنجا كه اين كثرت بالذّات است ، براى آنچه از امور ما به الاشتراك با آن مقارنت دارد كثرت بالعرض توليد مىكند ، هرچند آن داراى كثرت عددى بالذّات ديگرى باشد ، و از اينجهت است كه كلى با تكثّر افرادش ، متكثّر مىشود .
40 . اين علوم - خواه كلى باشند خواه جزئى - دو قسمند : برخى از آنها با صورت عينى ، مانند صورت سطح و صورت جسم مطابقند ، و برخى ديگر صورت عينى ندارند و نفس ، آنها را با نوعى اعتبار و تشبيه انتزاع مىكند ؛ مانند تمام امور اعتبارى . و هردو قسم از نظر كثرت حاصل شده يكسان هستند ، جز اينكه اعتباريات از آن جهت كه در واقع ، حقيقت آنها به چيز ديگرى وابسته است 11 ، چهبسا به نحوى از طريق اين وابستگى تكثّر يابند ، بدون اينكه عكس اين امر نيز صورت بگيرد ، و چهبسا از طريق چيزهاى ديگر تكثير شوند ، و چهبسا اين معانى تسلسل يابند و معنايى از صورتى انتزاع شود ، سپس معناى ديگرى از معناى اوّل اخذ شود ، و چهبسا اين امر تا غايات بعيد ادامه يابد .
41 . از آنچه گفتيم معلوم مىشود كه كثرت حاصل در علم به معانى ، و علم به [ مفهوم ] كلى ، و همانطور علم به اعتباريات ، بعد از كثرت ناشى از علم به جزئيات و امور خارجى ، حاصل مىشود .
برهان ( فارسى ) — صفحة 39
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٣٩