( 7 ) . منظور از معانى غير صورتها ، معقولات ثانيه است . معقولات ثانيه ، آن دسته از مفاهيم ذهنى هستند كه ما بازاء خارجى ندارند و بر اساس معقولات اولى ، توسط ذهن ساخته مىشوند . دستهاى از اين معقولات وصف اشياى خارجى هستند ؛ مانند عليّت ، معلوليّت ، وجود ، عدم ، قوّه و فعل ؛ و دستهاى ديگر وصف اشياى ذهنى هستند ؛ مانند كليّت ، جزئيّت ، نوع بودن و جنس بودن . دستهء اول را و دستهء دوم را معقولات ثانيهء منطقى مىنامند . معقولات ثانيهء فلسفى را اعتبارات فلسفى هم ناميدهاند .
* ( 8 ) . ارسطو ، ت . ث ، 71 الف 1 .
* ( 9 ) . فطريات قضايايى هستند كه قياس آنها در خودشان است ؛ مانند اين قضيه كه ، چهار زوج است ؛ در اين قضيه گويى قياسى نهفته است و آن اينكه ، چهار قابل تقسيم به دو است و هرآنچه بر دو قابل تقسيم باشد زوج است ، پس چهار زوج است . به همين جهت اين قياس را « قياس خفى » ناميده است .
* ( 10 ) . ارسطو ، ت . ث ، 81 الف 39 .
* ( 11 ) . اعتباريات در حقيقت امور انتزاعى هستند ، بنابراين منشأ انتزاع دارند . و انتزاع عبارت است از : تبديل وجود ربطى به وجود فى نفسه در ذهن .
وقتى مىگوييم : « الف علت ب است » . در واقع در خارج جز الف و ب و تأثير الف بر ب چيزى نداريم ، امّا از اين سه چيز فقط الف و ب داراى ما بازاء خارجى قابل اشارهء حسّى هستند و تأثير الف بر ب ، امرى است كه به الف و ب ارتباط دارد و وجود آن در حقيقت متعلق به وجود الف و ب است ؛ يعنى وجود رابط . ذهن اين وجود رابط را - كه قطعا دو طرف مىخواهد - با لحاظ استقلالى لحاظ مىكند و به آن وجود فى نفسه مىبخشد و اين عمل ذهن ، « انتزاع » ناميده مىشود . مفهومى كه از اين طريق در ذهن حاصل مىشود ، مفهوم اعتبارى است و
برهان ( فارسى ) — صفحة 188
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٨٨