وجود دارد : مطلب ما ، مطلب هل و مطلب لم ، و بين اين مطالب ترتيبى هست ؛ و باز دانستى كه بيان مبادى در خود علم محال است ، بلكه مبادى در علم ، بدون بيان وضع مىشوند ؛ نيز دانستى كه گاهى حدّ و وجود مبادى با هم وضع مىشوند و گاهى تنها يكى از آنها وضع مىشود .
175 . از تمام اين مطالب روشن مىشود كه هرعلمى داراى يك موضوع است ، نيز محمولات علوم عوارض ذاتى موضوعاتشان هستند . همچنين علوم به علم اول منتهى مىشوند . نيز روشن مىشود كه در بقيهء علوم برهانهاى شرطى اقامه مىشود . نيز روشن مىشود كه علوم داراى سه جزء هستند : موضوعات و محمولات و مبادى ، و هيچ برهانى جز با قياس استثنايى تمام نمىشود ؛ و همچنين هرگاه موضوع مسأله از موضوع علم اخصّ باشد ناچار بايد تقسيمى انجام شود .
176 . نيز آشكار مىشود كه علم الهى بر هيچيك از علوم جزئى توقف ندارد ، بلكه امر برعكس است .
177 . نيز روشن مىشود كه محال است علم جزئى لميّت علم كلى را روشن كند .
178 . سپس در فصلى ديگر بيان مىكنيم كه ، علوم گاهى به عموم و خصوص اختلاف پيدا مىكنند ، و گاهى به تباين ، و چهبسا علوم در بعضى از مسائل اشتراك داشته باشند . و حدّ اوسطهاى استعمال شده در براهين علم يا مساوى موضوع علمند و يا به وجهى با موضوع علم
برهان ( فارسى ) — صفحة 138
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٣٨