فصل اوّل : در هدف اين مقاله
173 . در فصل اوّل از مقالهء اوّل گفتيم كه : قياس برهانى داراى سه قسم احكام است ، و قسم سوم از احكام اين است كه قياس برهانى در كدام حالات و در كدام مواضع توليد يقين مىكند و در كدامين حالات توليد يقين نمىكند ؛ يعنى شرايط برهان از حيث وقوع آن در مواضع و علوم مختلف . در اين مقاله اين حالات بررسى مىشود .
174 . ابتدا در فصلى از اين مقاله حقيقت علم برهانى را ، از آنجهت كه برهانى است ، معلوم مىكنيم ، زيرا اين امر سزاوار بيان است . امّا ، چنانكه در مقالهء دوم دانستى ، در علوم غير برهانى برهان وجود ندارد ؛ و باز دانستى كه هرعلمى داراى مبادى تصورى و مبادى تصديقى خارج از آن علم است ؛ و دانستى كه مبادى به مبادى بيّن و مبادى غير بيّن تقسيم مىشود ؛ نيز دانستى كه موضوع مسأله يا مساوى موضوع علم است يا از موضوع علم اخص است يا نوعى از موضوع علم يا جزئى از موضوع علم و يا غيره است ؛ و دانستى كه در هرمسألهاى سه مطلب