فصل هفتم : در احكام برهان انّ
162 . شكل اوّل را در نظر مىگيريم ، همانطور كه بيان كردهاند مىگوييم ، برهان انّ ، بر حسب تقسيم ، احتمال دارد از مقدّماتى حاصل شود كه سبب ندارد يا از مقدّماتى حاصل شود كه سبب دارند . در صورت دوم يا حدّ اكبر علت حدّ اوسط است ، يا هردو معلول علت سومى هستند . قسم اول نزد جمهور منطقيون « دليل » و قسم دوم « برهان انّ مطلق » ناميده مىشود . 58
163 . سپس ، چنانكه بيان كردهاند ، مىگوييم ، « دليل » خودبهخود توليد يقين نمىكند . براى مثال فرض مىكنيم كه « ج » « ب » است و « ب » « الف » است و « الف » علت « ب » است . در اينجا چون « الف » علت « ب » است ضرورت « ج ب است » از ضرورت « ج الف است » متأخر است ، و از طرف ديگر ضرورت « الف » بودن « ج » ، كه نتيجه است ، از ضرورت « ب » بودن « ج » ( صغرى ) متأخر است ، بنابراين ، يقين به « الف » بودن « ج »