حسد مىكند و غبطه نمىخورد . « 1 » 8 - امام صادق عليه السلام فرمود : سه چيز است كه هيچ كس حتى پيامبران نمى - توانند از آنها نجات پيدا كنند : 1 - تفكر وسوسه آميز در باره خلقت 2 - فال بد زدن .
3 - حسد . اگر چه مؤمن ( ممكن است حالت حسد داشته باشد ولى ) به حسد خود عمل نمىكند . « 2 »
هامش
( 1 ) - فرق ميان حسد و غبطه اين است كه حسود از دارا بودن كسى به چيزى ناراحت مىشود و دوست دارد كه آن شخص چيزى نداشته باشد ، ولى غبطه خورنده هرگز راضى نيست هر كسى چيزى نداشته باشد بلكه از امتياز و دارائى ديگران خوشحال بوده و در عين حال دوست دارد خود نيز دارا و ممتاز باشد .
( 2 ) - در اينجا توضيح دو مطلب لازم به نظر مىرسد : اول تفسير اين سه خصلت . دوم كيفيت دارا بودن اين خصلتها براى مؤمنان و پيامبران .
در مورد مطلب اول بايد گفت : تفكر وسوسه آميز در خلقت را دو گونه و يا بيشتر مىتوان شرح كرد . شرح اول اينكه انسان در باره چگونگى و آغاز و انجام جهان دچار وسوسه و ترديد شود و فكر كند كه آغاز آفرينش چگونه بوده و خداوند چگونه جهان و جهانيان را آفريده و پيش از آفرينش آنها را چگونه مىتوان فرض كرد و خلاصه خلقت و وجود خدا ، فرشتگان ، پريان ، عرش ، فرش ، كرسى ، لوح ، قلم ، و قضاء و قدر چيست ؟ شرح دوم اين كه انسان در باره دوستان ، انسانها ، مسلمانان ، مؤمنان و برادران از جهت ايمان و يقين و كفر و شرك و امثال آنها شك و وسوسه و ترديد كند .
در باره طيره و فال بد بايد گفت : منظور از « تفال » فال خوب و منظور از « طيره » فال بد است . البته نمىتوان انكار كرد كه مسأله تفال و طيره در اسلام تا حدود كمى مورد قبول است و اكنون براى بررسى مختصر به چند آيه و روايت در اين زمينه توجه كنيد :
خداوند در باره دو تن از رسولان خود كه بر پيامبرى و هدايت بسوى قريهاى رفته بودند و اهل قريه آنان را قبول نكرده و آنان را به فال بد تهديد مىكردند ، مىگويد :
همانا ما فال بد به شما زديم اگر ( از هدايت خودتان ) دست بر نداريد عذاب سختى از طرف ما به شما خواهد رسيد ، رسولان گفتند : فال شما به شما برگردد . ( يس / 18 ) روايت شده كه : فال بد زدن ( از نظر مؤثر دانستن فال در سرنوشت مردم ) شرك است كه آن را با توكل از بين ببريد . در كتاب سفينة البحار از پيامبر اكرم ( ص ) نقل شده كه فرمود : زمانى كه فال زدى و يا فال بد زده شدى از آن ( بىاعتناء ) بگذر ، باز در كتاب سفينة البحار آمده است كه امام صادق عليه السلام فرمود : طيره و فال بد بر اساس اراده و فكر خودت است اگر آسان و ناچيز گرفتى آسان و ناچيز مىشود و اگر سخت و شديد گرفتى ، سخت و شديد مىشود ، و اگر آن را چيزى ندانستى چيزى نخواهد بود . ( پس مىتوان گفت طيره تا حدودى در رابطه با فكر انسان است و تا حدى مخلوق خيال انسان مىباشد . ) حسد يك حالت نفسانى است كه همواره انسان حسود را آزار مىدهد و تا موقعى كه به مرحله عمل نرسيده خطرى به ديگران ندارد و مرحله عملى آن غيبت و تهمت و بهتان و افتراء و بدگوئى و بالاخره نزاع و خونريزى و جنگ و جدال است ، بنا بر اين مؤمن اگر حالت حسد را داشته باشد آن را به مرحله عمل نمىرساند .
و اما پيرامون مطلب دوم بايد گفت : منظور از نجات نيافتن مؤمنان مخصوصا پيامبران از سه خصلت ياد شده اين است كه پيامبران هر چه خدمت و نيكوئى كنند باز عدهاى به مقام و منزلت آنان حسد برده و براى ضرر زدن به ايشان بر آنان فال بد مىزنند ، و در باره آنان همواره بسيارى از مردم شك و ترديد مىكنند ، ولى مؤمنان چون مانند پيامبران داراى عصمت نمىباشند ممكن است به صورت بسيار ضعيف دچار خصلتهاى فوق شده ولى به مرحله عمل و فعل در نياورند . ( مترجم )