چنين نيست تا اينكه مسأله سجده بر آدم پيشآمد . « 1 » نگارنده گويد : عالمان اسلامى دربارهء ابليس اختلاف دارند كه آيا در زمرهء فرشتگان بود و يا جنّ بود ؟
اكثر دانشمندان علم كلام و عالمان بسيارى همچون شيخ مفيد بر اين باورند كه ابليس از فرشتگان نبود و بلكه در شمار جنّ بود . روايات متواتر امامان معصوم عليهم السّلام نيز اين قول را تقويت مىكند . گروهى ديگر نيز همچون شيخ طوسى در كتاب « تبيان » گفتهاند كه ابليس از فرشتگان بود و دليل سخن خود را روايتى از امام صادق عليه السّلام در اينباره مىدانند .
آنگاه گروهى كه ابليس را فرشته مىدانند اختلافنظر يافتهاند كه آيا او نگاهبان بهشت بوده است و يا فرمانرواى آسمان و يا زمين ؟ گروهى نيز گفته اند كه ابليس ميان آسمان و زمين در رفتوآمد بوده است . آنچه كه شيخ مفيد مىفرمايد براساس روايات مستفيضه مىباشد . « عياشى » به صورت مسند از امير مؤمنان على عليه السّلام روايت نموده است كه نخستين تكّه زمينى كه خداوند را در آن پرستيدند سرزمين « كوفه » بود و آن هنگامى بود كه فرشتگان بر آدم سجده نمودند . « 2 »
در تفسير امام عسگرى آمده است : هنگامى كه خداوند حسين عليه السّلام و يارانش را آزمود و به آنان خبر داد كه به شهادت خواهند رسيد و سرهايشان بر فراز نيزهها خواهد نشست حسين عليه السّلام به يارانش فرمود : من بيعتم را از شما برداشتم و شما مىتوانيد به سوى خويشاوندان و قبيلهء خود بازگرديد . آنگاه آن حضرت به خانوادهاش فرمود : از شما نيز مىخواهم كه مرا تنها گذاريد و برويد ؛ چرا كه در برابر شمار بسيار دشمنان تاب نخواهيد آورد . دشمنان جز من با كسى كارى ندارند . مرا به دشمن واگذاريد و برويد كه همانگونه كه خداوند نياكان پاكم را يارى نموده است مرا نيز يارى خواهد رساند .
پس از سخنان حسين عليه السّلام جز خاندان و ياران نزديك آن حضرت ، همگان او را رها كردند و رفتند . امّا خاندان و نزديكان به آن حضرت عرضه داشتند : ما
هامش
( 1 ) . قصص راوندى ص 42 .
( 2 ) . تفسير عياشى ج 1 تفسير سوره بقره آيه 15 .