نام اصلى ذو القرنين « عياش » است و پس از نوح عليه السّلام نخستين پادشاهى است كه بر شرق و غرب عالم فرمانروايى نموده است . قرآن دربارهى او مىفرمايد :
« وَ يَسْئَلُونَكَ عَنْ ذِي الْقَرْنَيْنِ قُلْ سَأَتْلُوا عَلَيْكُمْ مِنْهُ ذِكْراً إِنَّا مَكَّنَّا لَهُ فِي الْأَرْضِ وَ آتَيْناهُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ سَبَباً
حَتَّى إِذا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَها تَغْرُبُ فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ وَ وَجَدَ عِنْدَها قَوْماً قُلْنا يا ذَا الْقَرْنَيْنِ إِمَّا أَنْ تُعَذِّبَ وَ إِمَّا أَنْ تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْناً قالَ أَمَّا مَنْ ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُ ثُمَّ يُرَدُّ إِلى رَبِّهِ فَيُعَذِّبُهُ عَذاباً نُكْراً وَ أَمَّا مَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَلَهُ جَزاءً الْحُسْنى وَ سَنَقُولُ لَهُ مِنْ أَمْرِنا يُسْراً
« 1 » ؛
و از تو درباره ذو القرنين مىپرسند . بگو : اينك از شما خبرى و سخنى مىخوانم ؛ ما او را در زمين نيرو و توان داديم . وسيله رسيدن به هرچيزى را به وى قرار داديم . او نيز وسيلهاى را پس گرفت تا چون به جايى رسيد كه خورشيد غروب مىكند آن را چنين يافت كه در چشمهاى گلآلود فرو مىرود و نزديك آن ، قومى را يافت . گفتيم : اى ذو القرنين ! يا اينان را عذاب مىكنى و يا در ميانشان رفتار نيكى پيش مىگيرى . گفت : امّا هركه ستم كند او را عذاب خواهيم كرد . سپس به سوى پروردگارش بازگردانده شود آنگاه خداوند او را عذابى سخت و ناشناخته دچار كند . امّا هركه ايمان آورد و كار نيك و شايسته انجام دهد . او را پاداشى نيكو است . زودا كه او را از فرمان خويش سخنى آسان گوييم » .
طبرسى « رحمة اللّه » مىفرمايد : تفسير آيه
« إِنَّا مَكَّنَّا لَهُ فِي الْأَرْضِ »
چنين است كه خداوند ذو القرنين را به همه دنيا مسلط نمود .
حضرت على عليه السّلام فرمودهاند : خداوند ابرها را تحت سيطره ذو القرنين قرار داده بود به گونهاى كه او بر ابرها سوار مىشد و به همهجاى دنيا مىرفت . خداوند اسباب دستيابى به هرچيزى را به او داده بود و نورى را در پيش روى او
هامش
( 1 ) . سوره كهف / 83 تا 88 .