امام صادق عليه السّلام درباره روايت « انا ابن الذبيحين » كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمودهاند ، چنين فرمود : خداوند در قرآن عمو را همان پدر قلمداد نموده است همچنانكه خداوند در قرآن فرموده است :
« أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قالَ لِبَنِيهِ ما تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي قالُوا نَعْبُدُ إِلهَكَ وَ إِلهَ آبائِكَ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ » .
« 1 »
با اينكه اسماعيل عموى يعقوب بود اما در اين آيه از او بهعنوان پدر ياد مىشود . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نيز فرمودهاند : « العمّ والد » عمو در مقام پدر است پس اگر بگوييم كه ذبيح اسحاق است و اسحاق عموى پيامبر بود بايد گفت كه اينكه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمودند : « انا ابن الذبيحين » پيامبر به صورت مجازى فرزند اسحاق است كه ذبيح بوده است پس چه اسماعيل ذبيح باشد و چه اسحاق ، سخن پيامبر كه فرمودند : « أنا ابن الذبيحين » درست است . اما ذبح عظيم كه در آيه آمده است معنا و مصداق ديگرى دارد « 2 » فضل روايت نموده است كه امام رضا عليه السّلام فرمودهاند : هنگامى كه ابراهيم فرمان يافت بهجاى فرزندش اسماعيل ، قوچى بهشتى را قربانى كند آرزو كرد كه اى كاش خداوند قوچى را نمىفرستاد تا او اسماعيل را قربانى مىكرد و با اين كار فرازترين مقامهايى را كه به بندگان مصيبت ديده مىدهند به دست آورد . خداوند به او وحى فرمود : محبوبترين بندگان من در نزد تو كيست ؟ ابراهيم گفت : پروردگارا ، كسى را محبوبتر از حبيب تو حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نيافتهام . خداوند پرسيد : او را بيشتر دوست دارى يا خود را ؟ گفت : او را بيشتر دوست دارم . خداوند پرسيد : فرزند او را بيشتر دوست دارى يا فرزند خودت را ؟ گفت : فرزند او را . خداوند دوباره پرسيد : قربانى شدن فرزند او كه دشمنانش ستمگرانه او را مىكشند دردناكتر است يا قربانى
هامش
( 1 ) . سوره بقره / 133 .
( 2 ) . خصال ص 58 .