« وَ مِنْ ذُرِّيَّتِهِما مُحْسِنٌ وَ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ »
يعنى از فرزندان ابراهيم و اسحاق كسانى هستند كه نيكوكارند و به ريسمان بندگى و ايمان چنگ مىزنند و كسانى نيز هستند كه به كفر و آلودگى روى مىآورند « 1 » در كتاب عيون اخبار الرضا آمده است كه امام رضا عليه السّلام فرمودهاند : از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پرسيدند : اين سخن شما كه فرموديد : « أنا ابن الذبيحين ؛ من فرزند دو ذبيح هستم » يعنى چه ؟ ايشان فرمودند مقصود از آندو قربانى ، اسماعيل و پدرم عبد اللّه بن عبد المطلب است . اسماعيل همان پسرى است كه خداوند در قرآن چنين آورده است كه ابراهيم به پسرش اسماعيل گفت :
« إِنِّي أَرى فِي الْمَنامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ »
اما زمانى كه هنگامه ذبح فرارسيد خداوند قوچ سياه را كه چهل سال در كشتزارهاى سرسبز بهشت چريده بود بهجاى اسماعيل قربانى كرد و از آن روز هرحيوانى را كه در منى قربانى كنند هديهاى براى اسماعيل است .
سپس پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم داستان قربانى شدن پدرش عبد اللّه بن عبد المطلب را بيان فرمود .
شيخ صدوق رحمه اللّه فرمودهاند : درباره ابراهيم روايات متناقضى به دست رسيده است ؛ برخى شخص قربانى شده را اسماعيل گفتهاند و برخى نيز اسحاق را بهعنوان ذبيح معرفى نمودهاند و متن و سند برخى از روايات چنان است كه نمىتوان آنها را كنار گذاشت هرچند بنا بر قرينههاى موجود اسماعيل ذبيح بوده است ؛ چرا كه پس از آنكه اسحاق به دنيا آمد آرزو كرد كه همان قربانى باشد كه ابراهيم از خداوند خواسته بود و همانا اسحاق نيز همچون برادرش اسماعيل بر قربانى شدن شكيبا بود و از همينروى همان پاداش الهى را به دست آورد كه اسماعيل به آن دست يافته بود و به خاطر همين آرزوى اسحاق بود كه خداوند اسحاق را در ميان فرشتگان به ذبيح مشهور نمود . « 2 »
هامش
( 1 ) . گزيده شده از مجمع البيان ج 4 ص 704 الى 709 .
( 2 ) . عيون اخبار الرضا ج 1 ص 189 .