مفضل در ادامه از آن حضرت پرسيد : معناى « فأتمّهنّ » چيست ؟
آن حضرت فرمودند : يعنى ابراهيم آن كلمات را با ذكر نام امامان عليهم السّلام بهويژه حضرت مهدى تكميل نمود . آنگاه مفضل پرسيد : تفسير آيهء :
« وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِي عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ ؛
« 1 » و آن را در فرزندان او كلمهاى پايدار قرار داد تا همهء آنان [ به سوى خدا ] باز گردند » چيست ؟ آن حضرت فرمودند : خداوند تا روز رستاخيز امامان را از نسل ابراهيم و از فرزندان امام حسين عليه السّلام قرار داد . « 2 »
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در روايتى فرمودند : خداوند بيست صحيفه را بر ابراهيم فرو فرستاد كه مملول از امثال و حكمتها است . در قسمتى از صحيفهء ابراهيم آمده است : اى پادشاه خودپسند ، من تو را نيافريدهام تا سرزمينهاى متعدّد را بر مملكت خويش بيفزايى بلكه تو را آفريدهام كه به نالهء ستمديدگان گوش فرا دهى هرچند آن ستمديدگان كافر باشند .
انسان خردمند بايد زندگىاش را به سه قسمت تقسيم كند . قسمتى از آن را به مناجات با خداوند پردازد و قسمت ديگرى را به حسابرسى كردار خويش سپرى كند و قسمتى ديگر را هم دربارهء آفرينش بينديشد . زمانى را نيز براى لذتهاى مشروع دنيا پردازد و خردمند كسى است كه عمر خويش را براى امرار معاش و يا توشه برگرفتن براى سراى آخرت و يا دستيابى به لذتهاى مشروع دنيا سپرى كند .
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در ادامه فرمودند : اما صحيفهء موسى پر از پند و اندرز بود . در فرازهايى از آن صحيفه چنين آمده بود : در شگفتم از كسى كه به مرگ يقين دارد و با اين حال به شادمانى غفلتآور مىپردازد و همچنين كسى كه به آتش دوزخ يقين دارد ولى روز را به خندهء غفلتآور سپرى مىكند و كسى كه دگرگونى دنيا را مىبيند ولى باز هم به دنيا تكيه مىكند و كسى كه به قدر
هامش
( 1 ) . سوره زخرف / 28 .
( 2 ) . خصال شيخ صدوق ص 304 .