پاسخ سوم : ابراهيم با ديدن بتها كه اين گونه آراسته و زيبا چيده شده بودند خشمگين شد و بهويژه بت بزرگ را كه از همهء بتها آراستهتر بود و توجه بسيارى از مردم را به خود جلب مىكرد ابراهيم را برآشفته ساخت و تصميم گرفت كه بتها را بشكند و كارش را به بت بزرگ نسبت دهد و كسى كه در انجام كار به كسى كمك كند در واقع انجامدهندهء كار به شما مىآيد .
پاسخ چهارم : شايد بتوان گفت كه ابراهيم در اين جمله توريه كرد و براى مصلحت عمومى تقيه نمود .
در كتاب كافى آمده است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمودهاند : هيچ دروغى را نمىتوان به ابراهيم نسبت داد . آنگاه آن حضرت اين آيه را تلاوت فرمودند :
« فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهازِهِمْ جَعَلَ السِّقايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسارِقُونَ
« 1 » ؛ ( نداگرى به برادران يوسف ندا داد ) اى اهل كاروان بىگمان شما دزد هستيد ( كه ظرف عزيز مصر را ربودهايد ) . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله دربارهء اين آيه فرمودند : به خدا سوگند برادران يوسف دزد نبودند و يوسف نيز دروغ نگفته بود . آنگاه آن حضرت اين آيه را تلاوت فرمود :
« قالَ بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هذا فَسْئَلُوهُمْ إِنْ كانُوا يَنْطِقُونَ
« 2 » بلكه اين كار را بت بزرگشان كرده است . اگر سخن مىگويند از آنها بپرسيد » .
آن حضرت دربارهء اين آيه نيز فرمودند : به خدا سوگند بت بزرگ آن كار را انجام نداده بود و ابراهيم نيز دروغ نگفته بود . بلكه ابراهيم براى اصلاح اعتقاد مردم و نشان دادن بىخردى آنها گفت كه بت بزرگ ، بتها را شكسته است . « 3 »
هامش
( 1 ) . سوره يوسف / 70 .
( 2 ) . سوره انبياء / 63 .
( 3 ) . بحار الانوار ج 12 ص 54 و 55 .