شيء ناخوش آيند يا مخالف ادراك مىكند ، به دفع آن مىپردازد و در برابر آن مقاومت نشان مىدهد . اين نيرو ، غضب ناميده مىشود .
به دنبال قوّهء شوقيه ، نيروى محرك فاعلى مىآيد ، و آن نيرويى است كه از عصبها و عضله ها برانگيخته مىشود . كار اين نيرو قبض عضلات است تا او تار و رباطات را قبض و بسط كند ، و قدرت و نيرو نام دارد . اين نيرو و ما سواى آن در حقيقت نيروى محركه است و به فرمان ذات حق به منزلهء فاعل مباشر حيوان محسوب مىشود . و توفيق از خداست .
بحث ششم : در ارواحى است كه اين نيروها را حمل مىكند
بايد بدانى كه براى هر يك از نيروهاى ادراك كننده و محركَّه روحى است كه ويژهء آن و حاملش مىباشد و روح نفسانى ناميده مىشود ، و از بطون مغز نشأت مىگيرد و از قطعه هاى عصب به بقيّهء اعضاى بدن نفوذ مىكند و نيروهاى نفسانى را قوام مىبخشد و به ابزار آنها ريخته مىشود و آنها را به حال خود نگاه مىدارد . پيدايش روح نفسانى از جسم ديگرى به نام روح حيوانى است كه در قلب به وجود مىآيد . پيدايش اين روح از بخار خون صاف لطيف و از هوايى است كه به منظور استنشاق داخل مىشود . چگونگى پيدايش روح نفسانى از حيوانى آن است كه روح حيوانى به وسيله دو رگ زنندهء معروف به دو رگ ( سبات ) از قلب به مغز بالا مىرود اين دو رگ به مغز مىپيوندد و از استخوان بالاى مغز كه از جمجمه جدا مىشود تا جايى كه به قاعدهء مغز معروف است كشش دارند و در آنجا به اقسامى منقسم مىشوند و انشعابات زيادى پيدا مىكنند . اين رگهاى انشعابى بعضى روى بعضى قرار مىگيرند و با هم مخلوط و پيچيده مىشوند .
اين رگها با هم تداخل مىكنند تا از آن رشته اى بافته مىشود كه شبيه شبكه است آن گاه پس از بافته شدن ، دو رگ زننده شبيه به دو رگ نخستين به وجود مىآيد و برفراز آن محل بالا مىرود و در آن پراكنده مىگردد ، و چون روح حيوانى به قلب صعود مىكند و به آن رشته بافته شده مىرسد و در رگهاى آن دور مىزند و مدّت زيادى كه مىماند كاملا مىپزد و صاف مىشود ، در نتيجه روح نفسانى از آن به وجود مىآيد ، به همان سبب اين شبكه براى پختن اين روح ( روح حيوانى ) آماده شده و آن را به صورت روح نفسانى در مىآورد تا به وسيلهء آن نيروهاى ياد شده مهيّاى ادراك و حركت شود . خداوند كه نظام بخش آفرينش و احكم الحاكمين است از هر عيب و نقصى پاك و منزه مىباشد .