دوتاست تا سخن گفتنش از آنچه مىشنود و مىبيند كمتر باشد .
34 - المرء عدو لما جهله .
مرد دشمن آن چيزى است كه نمىداند .
شارح گويد : دشمن مرد كسى است كه از اندوه او شاد و از شادمانى او غمگين مىشود . يعنى هر كه چيزى را نمىداند دوست ندارد و قلبش به آن مايل نشود ، بلكه بكلَّى نبودن آن را خواستار است مگر نمىبينى كه كفّار با پيامبران دشمنى مىكردند و جاهلان با عالمان چون نسبت به كمالاتى كه آنها دارند جاهلند و علوم و فضايلى را كه دارند نمىبينند .
35 - رحم اللَّه امرء عرف قدره و لم يتّعد طوره .
امير مؤمنان ( ع ) فرمود : خداى مردى را كه قدر خويش بداند و از اندازه اش تجاوز نكند مورد رحمت قرار مىدهد . شارح گويد : رحمة ، نازكدلى و نرمدلى است و چون به خدا نسبت داده شود بر نتيجه و اثر نازكدلى حمل مىشود كه همان نيكى و پاداش دادن مىباشد . گويند : عدّا طوره ، يعنى از اندازه اش تجاوز كرد و به معناى مرتبه هم مىآيد و گفتار خداوند در آيه ذيل به همين معناست : * ( وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْواراً ) * ( 1 ) يعنى شما را صنفهاى گوناگون و به حالات مختلف آفريد گويا امير مؤمنان ( ع ) براى كسى كه اندازهء خويش را بشناسد و از آن تجاوز نكند دعا فرموده تا مردم را بر آن كار تشويق نمايد و بفهماند كه اين كار ذاتا نيكوست .
36 - اعادة الاعتذار تذكير للَّذنب .
امير مؤمنان ( ع ) فرمود : دوباره ، پوزش خواستن يادآورى كردن گناه است .
شارح گويد : اعتذر من الذنب گويند به معناى اعذر يعنى صاحب عذر شد . يعنى كسى كه به ديگرى بدى كند يك بار عذر خواستن عيبى ندارد و اگر دوباره عذر بخواهد چنان است كه دوباره به دو بدى كرده باشد ، پس تكرار عذر بدى مىشود و از آنچه مىگريخته به همان گرفتار مىآيد در نتيجه نياز به پوزش مجدّد دارد و همچنين ادامه مىيابد .
37 - النصّح بين الملاء تقريع .
امير مؤمنان عليه السلام فرمود : پند دادن در ميان جمع و انجمن ، سرزنش مىباشد .
هامش
( 1 ) نوح ( 71 ) آيه 14 .