مقدمهء پل پليو
با وجود علاقهء فراوانى كه نسبت به تاريخ چنگيز خان و امپراتورى وى مبذول شده و با وجود مساعىاى كه براى روشن شدن اين موضوع بهكار رفته ، مع هذا تدوين و گردآورى آن بسيار مشكل است . منابع متنوع چينى ، مغولى ، فارسى ، عربى ، ارمنى ، روسى و لاتين بايد مدون شوند و مورد استفاده قرار گيرند . منابعى كه بيش از همه به كار ما مىخورد ، يعنى تاريخ رسمى چينى سلسلهء مغولى و تاريخ فارسى رشيد الدين فضل الله ( جامع التواريخ ) هنوز بهطور كامل ، بررسى و تدوين نشدهاند . تاريخ رسمى چينى سلسلهء مغولى ، كه با شتابزدگى ( كمتر از يك سال ) گردآورى شده ، در نيمهء دوم قرن هجدهم ، يعنى در زمان سقوط مغولان مورد تجديدنظر قرار گرفت و تمام اسامى خاص ، براساس نوعى اتيمولوژى « 1 » تفننى ، تغيير شكل داده شد . با تغيير شكل اسامى خاص بود كه مورد استفادهء پ . هيسينت « 2 » در ترجمهء « تاريخ چهار خان بزرگ اوليه » قرار گرفت .
تاريخ فارسى رشيد الدين ، بهطور كامل در دسترس نيست ، البته سابقا كاترمر « 3 » قسمت تاريخ اولين ايلخانان ايران را با ترجمه و يادداشتهاى فراوان ، با روشى منقح ، چاپ كرده و شرح ايلات تاريخ چنگيز خان توسط برزين « 4 » ترجمه و طبع گشته است . ولى اين كتاب تا سال 1906 در اروپاى غربى بسيار كم شناخته شده بود . در آن سال پرفسور براون « 5 » در تاريخ ادبيات ايران خود ، فقط اسمى از آن برد . سرانجام م . بلوشه « 6 » بقيهء تاريخ مغولان رشيد الدين را براى گيب مموريال « 7 » چاپ كرد كه فقط يك جلدش منتشر شد و فاقد ترجمه است .
هامش
( 1 ) - علم اللغات
( 2 ) -P . Hycinthe( 3 ) -Quatremere( 4 ) -Berezin( 5 ) -Browne( 6 ) -M . Blochet( 7 ) -Gibb Memorial Found