تحليل انتقادى پارهاى از ادلهء احكام
در ضمن مباحث پيشين دانسته شد كه ادلهء احكام شرعى كه مسلمانان برآن اتفاق كردهاند ، چهار دليل است : كتاب ، سنّت ، اجماع و دليل عقل ، مانند برائت از تكليف به واجبى كه نصّى در آن وارد نشده است .
ما در طىّ مباحث اين كتاب ، به تفصيل دربارهء اين ادله ، عوارض ، احوال و چگونگىهاى آن سخن گفتيم . لكن ادلهء ديگرى نيز هست كه اصوليان در آن آراى گوناگونى داشتهاند : برخى همچون منبعى براى اثبات احكام دينى بر آنها تكيه كرده و بدانها تمسّك نمودهاند ، و برخى حجيّت آنها را نپذيرفته و تكيه بر آنها را نفى كردهاند . بىمناسبت نيست كه اين ادله را بيان كنيم و دلالت و يا عدم دلالت آنها را با تحليلى عالمانه و نقدى آزادانديشانه ، به بحث بگذاريم تا فايدهء اين كتاب تام و مراد به كام باشد .
1 . قياس
از جمله ادلهاى كه در آن اختلاف افتاده « قياس » است . برخى در تعريف قياس گفتهاند : « قياس آن است كه رويدادى را كه نصّى بر حكم آن در دست نيست ، به