تنبيه
بدان كه در بين علماى شيعه قول اشهر و اظهر اين است كه تخصيص بايد در مورد افراد كمتر صورت گيرد و لذا صحيح نيست كسى بگويد : « من همهء انارهاى باغ را خوردم به جز نهصد و نود انار » درحالىكه در آن باغ ، هزار انار باشد و او فقط ده انار خورده باشد . چنين تخصيصى نابجا و نادرست است .
خلاصه
عام مخصّص ، در باقيماندهء افراد حجت است ، چرا كه مخصّص فقط بعضى افراد را از تحت عام خارج مىكند و بقيهء افراد همچنان در تحت عام باقى مىمانند و مشمول حكم عام مىباشند .
و امّا مثل « اكرام كن علماء فقيه را » يا « اكرام كن علماء فقه را » در حقيقت به معناى تضييق دائرهء عام است و نه تخصيص . آرى اگر عام استعمال شود و بدون وجود مخصّص ، تنها بعضى افراد آن عام اراده گردد ، استعمال عام ، مجاز خواهد بود ولى در عين حال ، در مواردى كه استعمال شده ، حجّت است .
تمرينات
1 - اگر وارد شود كه « علويين را اكرام كن » و نيز وارد شود كه « علويين از بنى فاطمه را اكرام كن » حكم اين دو [ عام و خاص ] چگونه است ؟
2 - اگر وارد شود كه « علويين را اكرام كن » و نيز وارد شود كه « ستمكاران از علويين را اكرام نكن » حكم اين دو [ عام و خاص ] چيست ؟
3 - استعمال حقيقى و مجازى در موارد زير كدام است : « محدثين عادل را تصديق كن » و « محدثين را تصديق كن » درصورتىكه مراد از محدثين در جملهء دوم ، افراد عادل آنها باشد ؟ !
4 - كسى كه شش اولاد دارد آيا صحيح است كه بگويد : اولاد من آمدند به جز چهارتاى آنها ؟