باب سوم مفاهيم
و در اين باب ، سه مبحث است
- 1 - مفهوم شرط
تعريف آن
مفهوم شرط به معناى « انتفاى حكم مشروط هنگام انتفاى شرط آن است » نه اينكه حكم جديدى اثبات شود . بلكه حكم اول قبل از شرط دوباره بازمىگردد . يعنى اگر حكم قبلى اباحه بوده ، بازمىگردد و اگر حرمت بوده ، برمىگردد و همينطور احكام ديگر .
پس مفهوم جملهء شرطيهء « اگر زيد به نزد تو آمد اكرامش كن » اين است كه اگر زيد به نزد تو نيامد ، اكرامش واجب نيست . نه اينكه مفهومش اين باشد « او را اكرام مكن » بدين معنا كه اكرامش حرام باشد ، چنانكه بعضى چنين گفتهاند ! آرى ، اگر مراد از « لا » نفى وجوب باشد ، مفهوم همان است كه ما بيان كرديم .
و ظاهر اين است كه شرط به نحو دلالت التزامى ، بر مفهوم دلالت دارد . و دليل اين مدعى ، تبادر است و كسى كه با محاورات اهل زبان آشنا باشد ، بعيد به نظر مىرسد كه منكر اين تبادر باشد . و دليل ديگر روايتى است كه در كتاب وسائل الشيعة از ابو بصير مرادى نقل شده است كه مىگويد : « از امام صادق ( ع ) دربارهء گوسفندى سؤال كردم كه ذبح مىشود و از حركت مىافتد امّا هنوز خون تازه از بدنش خارج مىشود ؟ حضرت