9 مجمل و مبيّن
1 . معناى مجمل و مبين
مجمل ، لفظ يا عملى است كه ظاهر نداشته ، مقصود گوينده يا فاعل از آن معلوم نباشد : « ما لم تتضح دلالته » ، و در برابر آن مبيّن است . عمل وقتى مجمل مىباشد كه ندانيم از روى تقيه صورت گرفته يا نه ، و نيز ندانيم بر وجه وجوب صورت گرفته يا استحباب يا اباحه . در اين موارد نمىتوان حكم شرعى را از فعل معصوم كشف كرد .
برخى از اسباب اجمال در لفظ عبارتند از : 1 - اشتراك لفظ ميان چند معنا ، 2 - مجاز بودن ، 3 - نامعلوم بودن مرجع ضمير ، 4 - اختلال در تركيب ، 5 - وجود چيزى كه احتمال قرينه بودن آن مىرود ، 6 - اينكه متكلم در مقام اجمال و اهمال باشد .
البته ممكن است لفظ يا عمل ، از جهتى مجمل و از جهتى مبيّن و نيز براى كسى مجمل و براى شخص ديگرى مبيّن باشد .
2 . بررسى اجمال و عدم اجمال پارهاى عبارات
الف :
« السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُما
« 1 »
» .
برخى گفتهاند : در اين آيه معلوم نيست
هامش
( 1 ) - مائده / 83 .