فصل چهارمتقسيم علم حصولى به كلى و جزئى به معناى ديگر
[ 1 ]
تعريف علم كلى
[ در يك اصطلاح ديگر ] كلى ، علمى را گويند كه به واسطهء تغيير و تحول معلوم خارجى [ / معلوم بالعرض ] ، تغييرى در آن روى نمىدهد و بر حال خود باقى مىماند ؛ مانند علم بنّا به طرح و نقشهء ساختمان ، كه بر اساس آن ساختمان را مىسازد .
اين علم ، پيش از ساختن ساختمان ، همراه با آن و پس از آن بر حال خود باقى مىماند ، حتى اگر ساختمان فرو ريزد و منهدم گردد . چنين علمى را « علم پيش از كثرت » نيز مىنامند .
[ اين دسته از علوم حصولى ، چون از طريق انفعال از خارج به دست نيامده است ، تابع معلوم خارجى نيز نمىباشد ؛ از اين رو ، تغيير و تحول معلوم خارجى تأثيرى در بقاى آن نداشته و موجب تحول و دگرگونى آن نخواهد شد . ]
علم به معلول از راه علم به علل آن ، يك علم كلى است
علم به يك شىء از راه [ علم به ] علل آن ، از اين قبيل است و كلى مىباشد ؛ مانند علم ستاره شناس به اين كه : در روز معين و ساعت معين تا مدت معينى خسوف [ / ماه گرفتگى ] روى مىدهد و وضع سيارههاى آسمانى به گونهاى خواهد شد كه باعث