فصل بيست و دومعالم مادى
[ 1 ] عالم مادى ، كه همان جهان محسوس است ، پستترين مراتب وجود را تشكيل مىدهد . تفاوت عالم ماده با دو عالم ديگر ، يعنى عقل و مثال ، در آن است كه صورتهاى جوهرى اين عالم در مقام ذات و فعل و يا فقط در مقام ذات ، به ماده تعلق و وابستگى دارد و نيز پيدايش اين صورتها متوقف بر استعداد است [ ؛ يعنى بايد ابتدا ماده براى پذيرش يك صورت مستعد شود ، آن گاه آن صورت ، در ماده پديد آيد .
از همين رو است كه گفتهاند : هر امر مادى مسبوق به قوه و استعداد و مادهاى است كه آن را حمل مىكند . « 1 » ]
كمالاتى كه انواع مادى واجد آن است ، در آغاز به صورت بالقوه وجود دارد و آنگاه تدريجاً به فعليت مىرسد و چه بسا موانعى سدّ راه شود و نگذارد پارهاى از كمالاتِ نوع فعليت يابد ، چرا كه علل مادى با يك ديگر در تزاحم و كشاكشاند .
پژوهشهاى علوم طبيعى و رياضى تا زمان حاضر ، به بخش عظيمى از اجزاى جهان محسوس و روابط ميان اين اجزا و نظام جارى در آن ، دست يافته است و شايد
هامش
( 1 ) . براى توضيح بيشتر ر . ك : فصل اول از مرحلهء نهم