تدبير امور و ساير شئون ربوبيت نيز ثابت مىگردد . « 1 » ]
برهان نخست بر توحيد واجب در ربوبيت
[ اين برهان از سه مقدمه به شرح ذيل تشكيل مىشود : ]
مقدمهء اول :
پژوهش كامل و تفكر علمى دقيق حاكى از آن است كه اجزاى جهان پيرامون ما ، يعنى جهان طبيعت - اعم از اجزاى آسمان و زمينى و فعل و انفعالهايش و پديدههاى مترتب بر آن - با يك ديگر در ارتباطاند . در ميان اين اجزا ، موجودى را نمىتوان يافت كه در پيدايش و اثرگذارى و اثر پذيرى خود با ديگر اجزا مرتبط نباشد .
[ نظام جهان طبيعت ، نظام واحدى است كه در آن ، پديدههاى هم زمان و نا همزمان ، با يك ديگر ارتباط و وابستگى دارند . ارتباط پديدههاى هم زمان ، همان تأثير و تأثرات علّى و معلولى گوناگون در ميان آنهاست كه موجب تغييرات و دگرگونىهايى در آنها مىشود و به هيچ وجه ، قابل انكار نيست . ارتباط بين پديدههاى گذشته و حال و آينده به اين صورت است كه پديدههاى گذشته ، زمينهء پيدايش پديدههاى كنونى را فراهم آوردهاند و پديدههاى كنونى هم به نوبهء خود ، زمينهء پيدايش پديدههاى آينده را فراهم مىسازند . اگر روابط علّى و اعدادى از ميان پديدههاى جهان برداشته شود جهانى باقى نخواهد ماند و هيچ پديدهء ديگرى هم به وجود نخواهد آمد . ]
بحثهاى حركت جوهرى ، « 2 » نيز - كه قبلًا بيان شد - اين حقيقت را تأييد مىكند . [ و آن اين كه : صورتهايى كه يكى پس از ديگرى بر ماده وارد مىآيد ، در حقيقت صورت يگانهاى است كه بر ماده جارى مىشود و چنين نيست كه صورتى فاسد شود
هامش
( 1 ) . ر . ك : آموزش فلسفه ، ج 2 ، ص 358 تا 360
( 2 ) . ر . ك : فصل هشتم از مرحلهء نهم