فصل اول تعريف علم ، اقسام نخستين و پارهاى از خواص آن
[ همان گونه كه از عنوان فصل به دست مىآيد ، مقصود اصلى در اين فصل بيان سه امر است : تعريف علم ، اقسام اوليهء علم و بيان بعضى از خواص و ويژگىهاى آن . البته مقصود از تعريف علم ، بيان مطلب « ماى شارحه » نيست ، زيرا همانطور كه خواهد آمد ، مفهوم علم بديهى و روشن بوده و نيازى به تبيين ندارد . همچنين مؤلف ارجمند قدس سره در صدد ذكر جنس و فصل علم و بيان تعريف حدى آن نيز نمىباشد . به دليل آن كه علم از مفاهيم ماهوى نيست و جنس و فصل ندارد ، زيرا علم مفهومى است كه بر مقولات گوناگون قابل اطلاق است و افزون بر آن ، وجود واجب تعالى نيز مصداق آن مىباشد چنين مفهومى را هرگز نمىتوان يك مفهوم ماهوى و داراى جنس و فصل دانست . بلكه مقصود از تعريف علم ، ذكر « اخص خواص » آن مىباشد ؛ يعنى مجرد بودن علم و اين كه علم همان حضور مجرد براى مجرد است . از اين جا ارتباط نزديك و بلكه يگانگى مطلب اول ( تعريف علم ) و مطلب سوم ( بيان اخص خواص علم ) دانسته مىشود .
و امّا دربارهء مطلب دوم ، يعنى اقسام نخستين علم ، مؤلف ارجمند قدس سره به بيان تقسيم علم به علم حضورى و علم حصولى مىپردازد ؛ بدين نحو كه وجود علم حصولى را - با توجه به آن چه در بحث وجود ذهنى گذشت - مسلم دانسته ، آنگاه وجود علم