فصل دومبراهين ديگر بر وجود واجب تعالى
[ 1 ]
برهان بو على سينا بر اثبات واجب تعالى
از جملهء برهانهايى كه براى اثبات واجب الوجود بالذات اقامه شده است [ برهانى است كه شيخ الرئيس مبتكر آن بوده و آن را در نمط چهارم اشارات « 1 » بيان كرده است .
تقرير برهان بوعلى ] آن است كه :
ترديدى نيست كه موجودى در جهان خارج تحقق دارد [ ، چرا كه اگر در وجود هر چيز بتوان شك كرد ، در اصل وجود و تحقق خويش نمىتوانيم شك و ترديد كنيم . و اقرار به تحقق حتى يك موجود ، براى تنظيم اين برهان كافى است . حال مىگوييم : ] پس اگر آن موجود و يا فردى از آن « 2 » واجب بالذات باشد ، مطلوب ثابت است . و اگر آن
هامش
( 1 ) . اشارات ، نمط چهارم ، فصل نهم تا دوازدهم . شيخ الرئيس در پايان اين نمط برهان خود را ، طريقه و راه صديقينمعرفى مىكند . اما صدرالمتألهين پس از نقل اين برهان در اسفار ، ج 6 ، ص 36 مىگويد : « و هذا المسلك اقرب المسالك الى منهج الصديقين و ليس بذلك كما زعم ، لانّ هناك يكون النظر الى حقيقة الوجود ، وهيهنا يكون النظر فى مفهوم الوجود » .
مؤلف بزرگوار قدس سره نيز به تبع صدرالمتألهين اين برهان را از طريقهء صديقين خارج مىداند و لذا آن را در فصل پيشين كه اختصاص به بيان تقريرات گوناگون برهان صديقين داشت ، ذكر نكرد
( 2 ) . ترديد به خاطر آن است كه قضيهء : « لا ريب ان هناك موجوداً ما » مهمله است ، لذا هم در صورت واحد بودنموجود خارجى صادق است و هم در صورت كثرت و تعدد آن