معلوليتى ميان آنها برقرار نتواند بود ، بلكه دو امر متلازمى هستند كه سبب ندارند . ]
[ 6 ]
سير از معلول به علت مفيد يقين نيست
از آن چه گذشت روشن گشت كه استدلال بر يك قضيه تنها در صورتى مفيد علم و يقين خواهد بود كه از راه علت - اگر داراى علت است - و يا از راه ملازمات عامه - اگر داراى علت نيست - انتقال به آن صورت پذيرد . [ يعنى حد اوسط در صورت اول ، علت براى نتيجه باشد و در صورت دوم از ملازمات عامهء آن باشد . ]
و اما انتقال به علت از راه معلول ، البته مفيد علم و يقين نخواهد بود . [ بنابراين ، از ميان قياسهاى برهانى ، تنها برهان لمى و آن دسته از برهانهاى انى كه در آن از يك ملازم عام به ملازم ديگر منتقل مىشويم ، مفيد يقين بوده و شايستهاند « برهان » ناميده شوند . ديگر اقسام برهان انى - خواه در آن از معلول به علت گذر شود و يا از يك معلول به معلول ديگر يك علت سوم سير شود « 1 » هيچ كدام مفيد يقين نيستند و نمىتوان آنها را برهان دانست . ]
هامش
( 1 ) . سير از يك معلول به معلول ديگر متضمن سير از يك معلول به علت و آن گاه سير از آن علت به معلول ديگرمىباشد و از اين رو مفيد يقين نيست