فصل هشتمتبيين حركت جوهرى و اشاره به فروع آن
[ 1 ] اگرچه منحصر دانستن حركت در مقولههاى چهارگانه [ / كمّ ، كيف ، أين و وضع ] نظريهاى است كه در ميان حكماى پيشين شهرت داشته و بارها از ايشان نقل شده است ، اما در لابهلاى سخنان نقل شده از ايشان ، تعبيرهايى وجود دارد كه حاكى از وقوع حركت در مقولهء جوهر است . [ مانند اين جمله كه شيخالرئيس از برخى حكماى باستان نقل كرده است كه : « جوهر بر دو دسته است : جوهرى كه قارّ و ثابت است و جوهرى كه سيّال و ناپايدار است » . « 1 » ] اما هيچ يك از ايشان به وقوع حركت در جوهر تصريح نكرده است .
[ 2 ] نخستين شخصيتى كه نظريهء « حركت جوهرى » را مطرح ساخت و با ادلهء فراوان آن را به اثبات رساند « صدرالمتألهين » قدس سره بود و ما در اين مورد با او همعقيدهايم و وقوع حركت در جوهر را مىپذيريم ، چنانكه در فصل دوم براى اثبات آن برهان آورديم .
دليل اول بر وقوع حركت در جوهر
صدرالمتألهين قدس سره براى اثبات حركت جوهرى برهانهاى گوناگونى ذكر كرده
هامش
( 1 ) . ر . ك : طبيعيات شفا ، فنّ اول ، مقالهء دوم ، فصل دوم