همهء آنها را در شكل و قالب اجزاى اصلى درمىآورد . پس معروض كميات گوناگون در همهء مراحل همان اجزاى اصلى است ؛ بنابراين در روند رشد ، موضوع واحدى وجود دارد كه تدريجاً و بهطور پيوسته به كميات گوناگون متصف مىشود و اين همان حركت در كمّ است . ]
حركت در أين [ حركت مكانى ]
[ 6 ] وقوع حركت در مقولهء « أين » واضح و آشكار است ؛ چنانكه در جا به جايى جسم از يك مكان به مكان ديگر مشاهده مىشود . منتها در اينكه بتوان « أين » را يك مقولهء مستقل و جداگانه به شمار آورد ، ترديد وجود دارد .
[ به اعتقاد مؤلف ارجمند قدس سره « أين » در واقع در مقولهء « وضع » مندرج مىباشد و مقولهاى جدا و مستقل از آن نيست . « 1 » زيرا « وضع » عبارت است از : هيئتى كه از نسبت اجزاى يك شىء به يكديگر و نسبت مجموع اجزاى آن به « خارج » پديد مىآيد . و « أين » عبارت است از : هيئتى كه از نسبت شىء ( مجموع اجزاى شىء ) به « مكان » پديد مىآيد . قيد « خارج » كه در تعريف مقولهء وضع آمده است ، شامل « مكان » كه در تعريف مقولهء أين آمده است نيز مىگردد . بنابراين ، مىتوان گفت : أين در مقولهء وضع مندرج بوده و قسمى از آن به شمار مىرود . ]
حركت وضعى
[ 7 ] وقوع حركت در مقولهء « وضع » نيز امرى روشن است ؛ مانند حركت كُره بر محور خود . زيرا وقتى كُره بر محور خود مىچرخد ، نسبت نقطههايى كه بر سطح آن فرض مىشود به خارج از كره ، [ تدريجاً و به طور پيوسته ] تغيير مىكند و اين تغييرِ
هامش
( 1 ) . ر . ك : بداية الحكمة ، فصل دهم از مرحلهء دهم ، در آنجا آمده است : « لكن فى كون الاين مقولهء برأسها كلام ، و انكان مشهوراً بينهم ؛ بل الاين ضرب منالوضع ، و عليه فالحركة الاينية ضرب منالحركة الوضعية »