فصل هفتممقولاتى كه حركت در آنها روى مىدهد
[ 1 ] بنابر رأى مشهور ميان حكماى پيشين ، حركت تنها در چهار مقوله واقع مىشود : مقولهء كيف ، مقولهء كم ، مقولهء أين و مقولهء وضع .
حركت كيفى
[ 2 ] وقوع حركت در مقولهء كيف فىالجمله [ يعنى به نحو قضيهء مهمله ] روشن و غيرقابل مناقشه است ، به ويژه در كيفيات مختص به كميات . [ مقصود از كيفيات مختص به كميات ، آن دسته از كيفيات است كه به واسطهء كميت بر جسم عارض مىشوند ؛ يعنى ابتدا كميت متصف به آنها مىشود و آنگاه جسم به خاطر كميتش متصف به آنها مىگردد « 1 » ؛ ] مانند : استقامت ، راستى و كجى . زيرا جسمى كه حركت كمّى دارد ، بهطور مسلّم در كيفيات قائم به كمّ خود نيز حركت مىكند [ و در نتيجه ازحركت كيفى نيز برخوردار مىباشد ؛ مثلًا وقتى گياه رشد مىكند و در اثر اين رشد تدريجاً كميتش افزايش مىيابد ، شكل آن نيز - كه يك كيفيت قائم به كميت مىباشد - به تدريج تغيير خواهد كرد ؛ يعنى جسم به تبع حركت كمّىاش از يك حركت كيفى
هامش
( 1 ) . ر . ك : فصل سيزدهم از مرحلهء ششم