فصل ششممسافت حركت
[ 1 ] مسافت حركت همان مقولهاى « 1 » است كه حركت در آن واقع مىشود ؛ مانند حركت جسم در كمّ خود به واسطهء رشدكردن و در كيف خود به واسطهء تغيير حالتدادن . [ مثلًا وقتى گياه رشد و نموّ مىكند ، در كمّ خود حركت مىكند ؛ يعنى بستر حركتش و كانالى كه در آن گذر مىكند ، همان مقولهء كمّ است و يا سيبى كه رنگش عوض مىشود و از سبزى به زردى مىگرايد ، كانالى كه در آن حركت مىكند ، رنگ است و رنگ از مقولهء كيف مىباشد . ]
معناى وقوع حركت در مقوله
[ بايد دانست كه معناى وقوع حركت در يك مقوله - مثلًا مقولهء كيف - آن نيست كه در ماهيت كيف تغيّر و تحوّل روى مىدهد و نيز بدان معنا نيست كه وجود فىنفسهء آن مقوله دستخوش تغيير و تحوّل مىگردد ، بلكه بدين معناست كه در وجود غايتِ
هامش
( 1 ) . نكته اينكه فلاسفه مقوله را در مسافت حركت ( به معناى مافيهالحركة ) دانستهاند ، آن است كه در تمام مراحلحركت ، مقوله صدق مىكند و جاى خود را به مقولهء ديگرى نمىدهد . يعنى چون مفهوم مقولهء خاصى كه حركت در آن واقع مىشود ، بر همهء مراتب و مراحل حركت منطبق مىشود ، مىتوان آن را كانال و مجراى حركت بهشمار آورد . ( ر . ك : تعليقهء على نهايةالحكمة ، شمارهء 304 )