تخطي إلى المحتوى الرئيسي

ترجمه و شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 105

مساهمون:

ص١٠٥
چنين فرضى ، به مقتضاى برهان‌هاى امتناع تسلسل ، حسن هرگز به‌سوى مدرسه حركت نخواهد كرد . تسلسل در زنجيرهء علل مادى بدين‌شكل است كه : يك شىء واحد مركب از ماده و صورتى باشد و آن ماده نيز داراى ماده و صورتى باشد و مادهء آن ماده نيز مركب از ماده و صورتى باشد و به همين ترتيب تا بىنهايت ادامه يابد . تسلسل در زنجيرهء علل صورى بدين‌نحو است كه : يك شىء واحد مركب از ماده و صورت باشد و صورت آن نيز خودش از ماده و صورت تشكيل شده باشد و صورتِ صورت نيز مركب از ماده و صورت باشد و به همين نحو تا بىنهايت ادامه يابد . ] [ 16 ]

استحالهء تسلسل در اجزاى ماهيت :

از اين‌جا دانسته مىشود كه تسلسل در اجزاى ماهيت نيز محال است ؛ بدين‌صورت كه مثلًا [ ماهيتى مركب از جنس و فصلى باشد و آن ] جنس نيز جنس ديگرى داشته باشد ، تا بىنهايت و يا آن‌كه آن فصلْ فصل ديگرى داشته باشد ، تا بىنهايت ، چرا كه جنس و فصل همان ماده و صورت‌اند ، كه لابشرط اعتبار شده‌اند . دليل ديگر بر امتناع تسلسل در اجزاى ماهيت اين‌كه : ماهيت واحد اگر از اجزاى نامحدودى تركيب يافته باشد ، تعقلش ناممكن خواهد بود و اين باطل است . [ زيرا ماهيت چيزى است كه در پاسخ سؤال از چيستى شىء بيان مىشود و بر آن حمل مىگردد . بنابراين ، اگر ماهيتى قابل تعقل نباشد ، هرگز بر شىء حمل نخواهد شد و اين خلف ماهيت بودن آن است . ]
ترجمه و شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 105 | السيد محمدحسين الطباطبائي / على شيروانى