الاتّحاد - كزيد و عمرو المتّحدين في الإنسان ، و الإنسان و الفرس المتّحدين في الحيوان . و تختلف أسماء الواحد غير الحقيقيّ باختلاف جهة الوحدة ، فالاتّحاد في معنى النوع يسمّى تماثلا ، و في معنى الجنس تجانسا ، و في الكيف تشابها ، و في الكمّ تساويا ، و في الوضع توازيا و تطابقا .
و وجود كلّ من الأقسام المذكورة ظاهر ، و كذا كون الوحدة واقعة على أقسامها وقوع المشكّك على مصاديقه بالاختلاف . كذا قرّروا .
شرح
آن واحد حقيقى ، متصف به وحدت مىشود ؛ [ و لذا اتصافش به وحدت يك اتصاف مجازى است و وحدت درواقع وصف به حال متعلق آن مىباشد . و به همين دليل است كه گفتهاند : تقسيم واحد به واحد حقيقى و واحد غير حقيقى يك تقسيم حقيقى نيست . « 1 » ] مانند حسن و حسين كه در انسان باهم متحدند ، و انسان و اسب كه در حيوان باهم متحدند .
واحد غير حقيقى ، با توجه به اختلاف جهت وحدت در آن ، نامهاى گوناگونى به اين شرح دارد : اتحاد در معناى نوع ، تماثل ناميده مىشود ؛ و اتحاد در معناى جنس ، تجانس ناميده مىشود ؛ و اتحاد در كيف را تشابه مىنامند ؛ و اتحاد در كم را تساوى مىنامند ؛ و اتحاد در وضع را توازى و تطابق مىنامند ؛ [ و اتحاد در معناى نسبت را تناسب مىنامند . ]
يك تذكر
وجود و تحقق هريك از اقسام ياد شده در خارج روشن است [ و نياز به اثبات ندارد ؛ ] و همچنين واضح است كه اطلاق وحدت بر اقسام گوناگون واحد به نحو تشكيك مىباشد . [ زيرا اطلاق وحدت بر واحد حق مثلا اولاى از اطلاق آن بر واحد غير حق است . و همچنين اطلاق آن بر واحد خصوصى اولاى از اطلاق آن بر واحد به عموم مفهومى است و همچنين وحدت در اقسام ياد شده داراى درجات گوناگون شدت و ضعف است . ] اينها همه مطالبى است كه حكما در بيان اقسام وحدت ذكر كردهاند .
هامش
( 1 ) . ر . ك : تعليقهء على نهاية الحكمة ، ص 205 ، تعليقهء شمارهء 210 .