هو صرف الشيء الذي لا يتثنّى و لا يتكرّر ، و تسمّى وحدته وحدة حقّة ، و الواحد و الوحدة هناك شيء واحد . و الثاني كالإنسان الواحد .
و الواحد بالوحدة غير الحقّة ، إمّا واحد بالخصوص ، و إمّا واحد بالعموم . و الأوّل هو الواحد بالعدد ، الذي يفعل بتكرّره العدد . و الثاني كانوع الواحد و الجنس الواحد .
و الواحد بالخصوص ، إمّا أن لا ينقسم من حيث طبيعته المعروضة للوحدة أيضا -
شرح
وحدت است ، و يا ذاتى است كه متصف به وحدت مىباشد . قسم نخست عبارت است از « صرف شىء » كه قابل تعدد و تكرر نيست ، و وحدت آن وحدت حق ناميده مىشود . در اين قسم از وحدت ، موصوف به وحدت ، يعنى واحد ، با وحدت [ عينى و خارجى ] يكى است [ و هيچ مغايرتى با آن ندارد ، و چون وحدت در اين قسم عين ذات شىء است كثرت برايش محال مىباشد . ] و قسم دوم [ كه وحدت در آن زايد بر واحد مىباشد ، واحد غير حق ناميده مىشود ؛ ] مانند انسان واحد .
واحدى كه وحدتش غير حق است ، يا واحد خصوصى [ - شخصى ] است و يا واحد عمومى مىباشد . واحد خصوصى همان واحد عددى است كه [ مىتواند تكرار شود و از تكرار آن محالى لازم نمىآيد و ] در اثر تكرّرش عدد ساخته مىشود . [ ريشهء اعداد ، « يك » است و « يك » ، كه به آن واحد عددى گفته مىشود ، اگرچه خودش ، در اصطلاح حكما ، از مجموعهء اعداد بيرون است ، اما عدد درواقع از تكرار شدن آن به وجود مىآيد . ] و واحد عمومى مانند نوع واحد ( انسان ) و جنس واحد ( حيوان ) .
[ واحد عمومى اگرچه « يك چيز » است ، اما افراد متعدد و اشياى كثيرى را تحت پوشش خود قرار مىدهد . ]