ترجمه و شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 437
بالفعل ، كالسطح . و غير القارّ هو الذي لا يجتمع أجزاؤه المفروضة بالفعل ؛ كالزمان ، فإنّ كلّ جزء منه بالفعل قوّة للجزء التالي ، فلا يجتمعان بالفعل ؛ إذ فعليّة الشيء لا تجامع قوّته . و القارّ ينقسم إلى : الجسم التعليميّ ، و هو القابل للانقسام في جهاته الثلاث : العرض و الطول و العمق ؛ و السطح ، و هو القابل للانقسام فى الجهتين : العرض و الطول ؛ و الخطّ ، و هو القابل للانقسام في جهة واحدة . نمىتوان يك واحد را در نظر گرفت كه بتوان آن را به هريك از دو قسم ضميمه نمود تا آغاز يكى يا پايان ديگرى باشد ، زيرا ] اگر ميان آنها يك حدّ مشترك از خود آن اجزا باشد ، عدد پنج ، [ داراى چهار واحد شده و در نتيجه ] عدد چهار خواهد شد ؛ و اگر حدّ مشترك بيرون از خود آن اجزا باشد ، عدد پنج ، عدد شش خواهد شد . اقسام كميت متصل كميت متصل دو قسم دارد : كميت متصل قارّ و كميت متصل غير قارّ . كميت متصل قارّ آن كميتى را گويند كه اجزايش در وجود با يكديگر جمع شوند [ و بهيكباره هست شوند ] مانند سطح . و كميت متصل غير قارّ آن كميتى است كه اجزاى فرضىاش در وجود با يكديگر جمع نمىشوند ، [ و بهيكباره هست نمىگردند ، بلكه وجود جزء لاحق موجب فنا و نيستى جزء سابق مىباشد ] ؛ مانند زمان . [ دليل بر اينكه زمان يك كميت غير قارّ است و اجزايش در وجود باهم جمع نمىشوند آن است كه ] هر جزء بالفعل زمان قوهء جزء بعدى است ، و لذا آن دو جزء ، بالفعل باهم جمع نمىشوند [ و هر دو نمىتوانند باهم فعليت پيدا كنند ، ] زيرا فعليت شىء با قوهء آن جمع نمىشود . كميت متصل قارّ [ به نوبهء خود ] به سه قسم منقسم مىگردد : [ جسم تعليمى ، سطح و خط ] . جسم تعليمى [ - حجم ] كميتى است كه در سه جهت قابل انقسام مىباشد : عرض [ - پهنا ] ، طول [ - درازا ] ، و عمق [ - ستبرا ] . و سطح كميتى است كه در دو جهت قابل انقسام است : عرض و طول . و خط كميت متصلى است كه در يك جهت قابل انقسام مىباشد .