و حمله على الجسم على انضمام الحرارة إليه ، سمّي محمولا بالضميمة ؛ و إن لم يتوقّف على انضمام شيء إلى الموضوع ، سمّي الخارج المحمول ، كالعالي و السافل .
هذا هو المشهور ؛ و قد تقدّم أنّ العرض من مراتب وجود الجوهر .
و يتميّز الذاتيّ من غير الذاتيّ بخواصّه ، التي هي لوازم ذاتيّته ؛ و هي كونه ضروريّ
شرح
ضميمه شدن چيزى به آن موضوع باشد ، آن را محمول بالضميمه مىنامند ؛ مانند مفهوم حارّ [ - گرم ] كه انتزاعش از جسم و حملش بر آن ، متوقف بر ضميمه شدن حرارت به جسم مىباشد . [ و لذا از جسمى كه حرارت بر آن عارض نشده مفهوم « حارّ » انتزاع نمىشود . ] و اگر مفهوم عرضى به گونهاى باشد كه انتزاع آن از موضوع و حملش بر آن متوقف بر ضميمه شدن چيزى به موضوع نباشد ، آن را خارج محمول مىنامند ؛ مانند « بالا » و « پايين » .
[ به طور كلى آن دسته از مفاهيم عرضى كه مبادى آنها داراى مابازاى مستقلى در خارج نيستند و وجود منحاز و فى نفسهاى در خارج ندارند ، بلكه تنها در اثر تحليلهاى ذهنى و مقايسهء اشياى خارجى با يكديگر از اشيا انتزاع و بر آنها حمل مىشوند ، « خارج محمول » ناميده مىشوند . و در مقابل ، آن دسته از مفاهيم عرضى كه مبادى آنها واجد ما بازاى مستقل و وجود منحاز و فى نفسهاى هستند كه در خارج عارض بر موضوعاتشان مىشود ، « محمول بالضميمه » ناميده مىشوند . ]
لازم به ذكر است كه تعريف ياد شده براى « محمول بالضميمه » رأى مشهور فلاسفه است ؛ [ كه با توجه به مبناى ايشان در مورد اعراض بيان شده است . اعراض بنابر عقيدهء غالب حكما وجودى جدا از جوهر دارد كه به آن ملحق و ضميمه مىشود . ] اما همانطور كه پيش از اين گفتيم ، « 1 » عرض از مراتب وجود جوهر است .
ويژگىهاى مفاهيم ذاتى
مفاهيم ذاتى داراى ويژگىهايى هستند كه لازمهء ذاتى بودن آن مفاهيم و مايهء امتيازهامش
( 1 ) . ر . ك : فصل سوم از مرحلهء دوم .