خواصّ الواجب ، دون هذا ؛ لاتّصاف المفارقات النوريّة به ؛ إذ لو كان للمفارق حالة منتظرة كماليّة يمكن حصولها فيه ، لاستلزم تحقّق الإمكان الاستعداديّ فيه ، و الانفعال عن عالم الحركة و الأوضاع الجرمانيّة ؛ و ذلك يوجب تجسّمه و تكدّره ، مع كونه مجرّدا نوريّا ، هذا خلف » ، انتهى . ( الأسفار ، ج 1 ، ص 122 )
و الحجّة فيه : أنّه لو كان للواجب بالذات - المنزّه عن الماهيّة - بالنسبة إلى صفة كماليّة من الكمالات الوجوديّة جهة إمكانيّة ، كانت ذاته في ذاته فاقدة لها ، مستقرّا فيها عدمها ؛ فكانت مركّبة من وجود و عدم ؛ و لازمه تركّب الذات ؛ و لازم التركّب الحاجة ؛ و لازم الحاجة الإمكان ؛ و المفروض وجوبه ، هذا خلف .
شرح
است ، نه نداشتن حالت منتظره ؛ زيرا مجردات تام نيز حالت منتظره ندارند ؛ به دليل آنكه اگر موجود مجرد نسبت به يك كمال حالت منتظره داشته باشد [ يعنى بتواند كمالى را كه ندارد واجد شود ، ] لازمهاش آن است كه امكان استعدادى آن كمال در او باشد و عالم حركت و اوضاع جسمانى در او تأثير كنند . و اين مستلزم جسم بودن و ظلمانى بودن آن مجرد است درحالىكه بنابر فرض ، او يك موجود مجرد نورانى است . اين خلف است . « 1 » »
دو دليل بر اثبات اين مدعا
دليل نخست :
دليل بر اينكه واجب الوجود بالذات از تمام جهات واجب الوجود است آن است كه : اگر واجب الوجود بالذات - كه پيراسته از ماهيت است - نسبت به كمالى از كمالات وجودى داراى جهت امكانى باشد ، [ به گونهاى كه بتواند آن كمال را داشته باشد و بتواند نداشته باشد ] ؛ ذات او با قطعنظر از امور بيرون از آن ، فاقد آن كمال بوده ، و عدم آن كمال در آن مستقر مىباشد ، و در نتيجه ذات واجب مركب از وجود و عدم خواهد بود ؛ و لازمهء آن تركيب ذات است ؛ و لازمهء مركب بودن در وجود و عدم ، تركيب ذات است ، و لازمهء تركيب نيازمندى است ؛ و لازمهء نيازمندى نيز امكان است . درحالىكه بنابر فرض آن ذات ، واجب است . اين خلف است .هامش
( 1 ) . اسفار ، ج 1 ، ص 122 .