ترجمه و شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 226
الكيفيّات القائمة بالمادّة ، تقبل به المادّة الفعليّات المختلفة . و الفرق بينه و بين الإمكان الخاصّ أنّه صفة وجوديّة ، تقبل الشدّة و الضعف و القرب و البعد من الفعليّة ، موضوعه المادّة الموجودة ، و يبطل منها بوجود المستعدّله ؛ بخلاف الإمكان الخاصّ الذي هو معنىّ عقليّ ، لا يتّصف بشدّة و ضعف و لا قرب و بعد ، و موضوعه الماهيّة من حيث هي ، لا يفارق الماهيّة موجودة كانت أو معدومة . موجب مىگردد كه دانهء گندم بتواند بوتهء گندم شود ، و نيز دانهء جو بتواند بوتهء جو گردد . امكان استعدادى تنها در مادّه تحقق مىيابد و مجردات فاقد آن هستند . ] مقايسهء امكان استعدادى با امكان خاص فرق ميان امكان استعدادى و امكان خاص آن است كه امكان استعدادى [ اوّلا : ] يك صفت وجودى بوده [ و داراى وجود منحاز و مستقل است ] و قابل شدت و ضعف ، و نزديكى و دورى از فعليت موردنظر مىباشد . [ مثلا امكان استعدادى انسان در مضغه شديدتر از علقه ، و در علقه شديدتر از نطفه است ؛ و همچنين مضغه كه امكان استعدادى انسان در آن هست ، به انسان شدن نزديكتر از علقه و يا نطفه مىباشد . و ثانيا : ] موضوع امكان استعدادى مادّهء موجود است . و [ ثالثا : ] امكان استعدادى در صورت تحقق يافتن مستعدّله از بين مىرود . [ زيرا معنا ندارد پس از تحقق يافتن يك فعليت ( مستعدّله ) در يك شىء ، آن شىء همچنان آمادگى براى تبديل شدن به آن فعليت را داشته باشد . مثلا وقتى نطفه تبديل به انسان شد ، و انسان بالفعل تحقق يافت ، امكان استعدادى انسان در آن نطفهء تبديل شده به انسان از بين مىرود . ] اما امكان خاص [ هيچيك از ويژگىهاى سهگانهء فوق را ندارد ، زيرا اوّلا : ] يك معناى عقلى صرف است و به شدت و ضعف ، و نزديكى و دورى متصف نمىگردد . و [ ثانيا : ] موضوعش ماهيتى است كه فى نفسها لحاظ شده است . و [ ثالثا : ] هرگز از ماهيت جدا نمىشود ، خواه ماهيت موجود باشد ، و خواه معدوم .