تخطي إلى المحتوى الرئيسي

ترجمه و شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 205

مساهمون:

ص٢٠٥
الممكن . و الذي يعطيه التقسيم من تعريف الموادّ الثلاث أنّ وجوب الشيء : كون وجوده ضروريّا له ، و امتناعه : كون عدمه ضروريّا له ، و إمكانه : سلب الضرورتين بالنسبة إليه . فالواجب ما يجب وجوده ، و الممتنع ما يجب عدمه ، و الممكن ما ليس يجب وجوده و لا عدمه . و هذه جميعا تعريفات لفظيّة من قبيل شرح الاسم المفيد للتنبيه ، و ليست بتعريفات حقيقيّة ، لأنّ الضّرورة و اللاضرورة من المعاني البيّنة البديهيّة التي ترتسم
شرح
ممكن مىباشد . با توجه به تقسيم فوق ، هريك از موادّ سه‌گانه را مىتوان به اين صورت تعريف كرد : وجوب شىء يعنى ضرورى بودن وجود براى آن شىء . امتناع شىء يعنى ضرورى بودن عدم براى آن شىء . امكان شىء يعنى ضرورى نبودن وجود و عدم بر آن شىء . بنابراين ، واجب چيزى است كه وجودش ضرورت دارد ؛ و ممتنع چيزى است كه عدمش ضرورت دارد ؛ و ممكن چيزى است كه نه وجودش ضرورت دارد و نه عدمش .

موادّ ثلاث تعريف حقيقى ندارند

البته بايد توجه داشت كه تعريف‌هاى ياد شده ، همگى تعريف لفظى و از قبيل شرح الاسم هستند و فقط افادهء تنبيه مىكنند و نمىتوان آنها را تعريف حقيقى دانست ؛ به دليل آن‌كه ضرورت و عدم ضرورت دو معناى بديهى هستند كه خودبه‌خود و بدون وساطت مفهوم ديگرى در نفس مرتسم مىشوند ، و [ چيزى واسطه در شناسائى آنها نيست بلكه ] آنها خود ، واسطه در شناسائى مفاهيم يكديگرند .
ترجمه و شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 205 | السيد محمدحسين الطباطبائي / على شيروانى