( 1 ) شرح و تفسير
موضوع سخن در اين فصل عالم مادى است ؛ يعنى عالمى كه منسوب به ماده است و مراد از ماده همان هيولاى اولى است . ويژگى اصلى عالم مادى آن است كه موجودات اين عالم توأم با قوه و استعداد بوده و همواره در حال تغيير و تحول و حركت مىباشند . عالم مادى ، عالم حركتها ، تضادها ، كشمكشها و برخوردهاست .
عالمى است كه اشيا در آن ابتدا بالقوهاند و سپس به تدريج به فعليت مىرسند ؛ عالمى است ممتد در زمان و مكان .
وحدت عالم مادى
از جمله مطالبى كه در اين فصل بيان شده ، وحدت عالم مادى است . مؤلف قدس سره در مواضع مختلفى بر اين مسئله تأكيد مىكند كه عالم ماده يك واحد حقيقى را تشكيل مىدهد و ارتباطى وثيق و پيوندى ناگسستنى ميان اجزاى آن برقرار مىباشد .
به طور كلى دربارهء اجزاى عالم مادى و نحوهء ارتباط و پيوند اين اجزا سه نظريه وجود دارد :
1 - ميان اجزاى جهان هيچ گونه ارتباطى نيست .
جهان از يك سلسله اجزا و ذرات پراكنده و نامرتبط تشكيل شده است و به مانند انبار است كه اشياى متفرق و جدا از هم در آن انباشته شده است ؛ به گونهاى كه وجود هيچ جزيى با جزء ديگر مربوط نيست . به ديگر سخن : در جهان ، ارتباط ميان پارهاى حوادث است كه برخى علت بعضى ديگراند و زماناً متعاقب يكديگر مىباشند ، ولى اجزاى جهان كه به صورت اجرام خاصى مشاهده مىشوند ، هيچگونه پيوندى با يكديگر ندارند . بنابراين ، اگر برخى از اجزاى عالم به كلى معدوم گردد و يا با يك عامل خارج از عالم ، تغيير وضع و محل بدهد ، هيچگونه تغييرى در اجزاى ديگر و در