( 1 ) ترجمه
عالم مادى همين عالم مشهود است ، كه فروترين و پستترين مراتب هستى را تشكيل مىدهد . و امتيازش از ديگر عوالم به آن است كه صورتهاى موجود در آن همگى متعلق به ماده و مرتبط با قوه و استعداد است . موجودى در اين عالم نيست مگر آن كه در آغاز وجود ، همهء كمالاتش بالقوه بوده و سپس در اثر حركت به مرور از قوه به فعليت مىرسد و چه بسا در بين راه مانعى از رسيدنش به كمال جلوگيرى كند . و لذا اين عالم ، عالم تزاحم و برخورد با يكديگر است .
تحقيقات علوم طبيعى و رياضى تاكنون ، اجزاى فراوانى از اين عالم را روشن ساخته و تا حدودى پرده از اوضاع و روابط جارى ميان آنها و نظام حاكم بر آنها برداشته است و شايد آن چه مجهول مانده بيش از آنى باشد كه تاكنون دانسته شده است .
اين عالم با ارتباط وجوديى كه ميان اجزاى آن برقرار است يك واحد ذاتاً پويا را كه با جوهر خويش در حال حركت است ، تشكيل مىدهد و به پيروى از اين حركت جوهرى ، اعراض آن نيز در حركتند . البته در ضمنِ اين حركت عمومى ، حركات جوهرى خاصى - در جواهر گياهى و حيوانى و انسانى - نيز وجود دارد . هدفى كه اين حركت با رسيدن به آن متوقف مىگردد - همان گونه كه در بخش قوه و فعل « 1 » آورديم - تجرد تام متحرك مىباشد . و چون اين عالم ، داراى حركت جوهرى بوده و ذاتاً پوياست ، ذاتش عين تحول و تغيير خواهد بود و به همين دليل استناد آن به يك علت ثابت روا مىباشد ، به اين صورت كه آفرينندهاى كه خود ثابت است ، موجود متحول را مىآفريند ، نه آن كه شىء را متحول گرداند تا مشكل استناد متغير به ثابت و ارتباط حادث با قديم پيش آيد .
هامش
( 1 ) . در فصل يازدهم