المادّىَّ ، و هو أشرفُ منه ، و فى عالمِ العقلِ ما يطابقُهُ ، لكنَّهُ موجودٌ بنحوٍ أبسطَ و أجملَ ، ويطابقُهُ النظامُ الربوبىُّ الموجودُ فى علمِ الواجبِ تعالى .
ترجمه
عالمهاى سه گانهء مذكور ، چينش وجودى خاصى نسبت به يك ديگر دارند . به اين صورت كه وجود عالم عقل پيش از عالم مثال و وجود عالم مثال نيز پيش از عالم ماده است . زيرا فعليت خالص ، كه هيچ شائبهاى از قوه در آن راه ندارد ، داراى وجودى قوىتر و شديدتر از موجودى است كه قوهء محض يا مخلوط يا قوه مىباشد . در نتيجه موجود جدا از ماده پيش از موجود همراه با ماده است . و از طرفى ، حدود و قيود عقل مجرد ، كمتر از مثال مجرد و گسترش و بساطت وجوديش بيش از آن است . و هر چه وجود ، قوىتر و گستردهتر باشد از مرتبهء بالاترى ، در سلسلهاى كه با ترتيب خاصى از حقيقت مشكك وجود تشكيل يافته ، برخوردار و به مبدأ نخستين - كه وجود صرف و بى حدّ و واجد همهء كمالات است - نزديكتر مىباشد . و لذا عالم عقل ، مقدم بر همه و پس از آن ، عالم مثال و به دنبالش عالم ماده قرار گرفته است .
نتايج بحث
1 - ترتيب ياد شده ترتيبى است در عليت ؛ يعنى عالم عقل ، علت و آفرينندهء عالم مثال است و عالم مثال نيز علت و به وجود آورندهء عالم ماده مىباشد .
2 - چون علت ، كمال معلول را به صورتى برتر و والاتر دربردارد ، بنابراين عالمهاى سه گانه بايد مطابق و هماهنگ با يك ديگر باشند . پس در عالم مثال يك نظام مثالى وجود دارد شبيه نظام مادى ، امّا والاتر از آن و در عالم عقل نيز نظامى هست منطبق بر آن ، امّا به صورت بسيطتر و اجمالىتر ، كه نظام ربوبى موجود در علم الهى مطابق با آن مىباشد .
شرح و تفسير
پس از بيان عوالم كلى وجود ، مؤلف قدس سره ارتباط ميان اين سه عالم را تبيين مىكند .
ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 189
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٨٩