چهار نوع از آن در تعريف حدوث و قدم اخذ و اعتبار مىشود كه عبارتند از : سبق زمانى ، سبق علّى ، سبق دهرى و سبق به حق . بنابراين ، حدوث و قدم بر چهار قسم خواهد بود :
1 - حدوث و قدم زمانى ؛
2 - حدوث و قدم علّى ، كه به حدوث و قدم ذاتى معروف است ؛
3 - حدوث و قدم دهرى ؛
4 - حدوث و قدم به حق .
البته مؤلف قدس سره در بدايه در بحث از اقسام سبق و لحوق ، سبق و لحوق به حق را مطرح نكردهاند و لذا در اينجا نيز از حدوث و قدم به حق بحثى به ميان نمىآورند و فقط سه قسم نخست آن را مورد بررسى قرار مىهند .
حدوث و قدم زمانى
فمن الحدوثِ : الحدوثُ الزمانيُّ ، و هو مسبوقيّةُ وجودِ الشيءِ بالعدمِ الزمانيِّ ، كمسبوقيّةِ اليومِ بالعدمِ في أمس ، ومسبوقيّةِ حوادثِ اليومِ بالعدمِ في أمسِ ؛ ويقابلُهُ القدمُ الزمانيُّ ، وهو عدمُ مسبوقيّةِ الشيءِ بالعدمِ الزماني ، كمطلقِ الزمانِ الذي لايتقدّمُهُ زمانٌ ولا زمانيٌ ، وإلا ثَبَتَ الزمانُ من حيثُ انتفى ، هذا خلفٌ .
ترجمه
[ بنابراين ، حدوث چند قسم دارد . ] يك قسم آن « حدوث زمانى » است ؛ يعنى آنكه