مىباشد . از اين جهت اجزاى ماهيت برخود ماهيت تقدم دارند و ماهيت متأخر از آنها مىباشد . « 1 »
5 - تقدم و تأخر به حقيقت و مجاز
5 - و منها : السبقُ بالحقيقةِ ، و هو أن يتلبسَ السابق بمعنىً من المعاني بالذاتِ ، و يتلبسَ به اللاحقُ بالعَرَضِ ؛ كتلبُسِ الماءِ بالجريانِ حقيقةً و بالذاتِ ، و تلبّسِ الميزاب به بالعرضِ ؛ و يقابلُه اللحوقُ بذاك المعنى ، و هذا القسمُ ممّا زادَهُ صدرُالمتألهين .
ترجمه
5 - سبق بالحقيقه : كه عبارت است از آنكه اتصاف شىء سابق به يكى از معانى ، حقيقى و اتصاف شىء لاحق به همان معنا ، مجازى و بالعرض باشد ؛ مانند آب كه اتصافش به جريان ، حقيقى و بالذات است و ناودان كه اتصافش به جريان ، مجازى و بالعرض مىباشد . در مقابل اين نوع سبق ، لحوق بالحقيقه قرار دارد . اين قسم از سبق و لحوق را مرحوم صدرالمتألهين افزوده است .
شرح و تفسير
تقدم و تأخر به حقيقت و مجاز در جايى است كه دو چيز در اتصاف به يك وصف مشترك باشند و آن وصف به هر دوى آنها اسناد داده شود ، با اين تفاوت كه اتصاف يكى از آن دو ، بالذات و حقيقى است ، اما اتصاف ديگرى بالعرض و مجازى مىباشد ؛ مثلًا هنگامى كه آب در جوى يا ناودان جريان مىيابد ، اگر بگوييم : آب جوى يا آب ناودان جارى مىباشد ، در اينجا اتصاف ، حقيقى و بالذات است و اسناد جريان به
هامش
( 1 ) . ر . ك : همان