همهء علوم و تصديقات سرايت خواهد كرد .
شرح و تفسير
تعريف بديهى و نظرى
از جمله تقسيماتى كه در مورد علم حصولى انجام پذيرفته ، تقسيم آن به بديهى و نظرى است . بايد توجه داشت كه هر دو قسم علم حصولى ، يعنى هم تصور و هم تصديق ، يا بديهىاند و يا نظرى . تقريباً همهء منطق دانان اتفاق نظر دارند كه ملاك بديهى بودن يك علم آن است كه انسان براى بهدست آوردن آن نياز به فكر و انديشه نداشته باشد . بنابراين ، تصور بديهى ، تصورى است كه انسان براى دستيابى به آن نيازمند آن نيست كه سراغ معلومات تصورى خود رود و از آنها معرّفى بسازد و با آن معرّف ، تصور مورد نظر خود را به روشنى دريابد . همچنين تصديق بديهى ، تصديقى است كه براى حصول آن در نفس نياز به آن نيست كه دو يا چند معلوم تصديقىِ ديگر را كنار هم قرار دهيم و با ترتيب يك دليل و حجت به آن برسيم .
به بيان ديگر : تصور بديهى تصورى است كه انسان براى تحصيل آن نياز به استمداد از ديگر معلومات تصورى خود ندارد ، بلكه بدون استمداد از آنها ، خود به خود و يا از طريق ديگرى آن تصور در نفس پديد مىآيد .
همچنين تصديق بديهى قضيهاى است كه انسان براى اذعان به آن و پذيرش آن نياز به مراجعه به تصديقات ديگر خود ندارد ، بلكه يا خود به خود به آن اذعان دارد و يا از طريق ديگرى ، غير از مراجعه به تصديقات از پيش دانسته شده ، آن را مىپذيرد .
اما تصور و يا تصديق نظرى آن است كه دستيابى به آن ، نيازمند مراجعه به معلومات پيشين و برقرارى ترتيب خاصى ميان آنها ست . « 1 »
هامش
( 1 ) . ر . ك : عمر بن سهلان ساوى ، البصائر النصيرية ، ص 4