2 - تقدم و تأخر ميان اجزاء زمان ذاتى است
وثانياً : أنّ التقدُّمَ و التأخّرَ ذاتيّانِ بينَ أجزاءِ الزمانِ ، بمعنى أنّ كونَ وجودِ الزمانِ سيالًا غيرَ قارٍّ ، يقتضى أن ينقسمَ ، لو انقسمَ ، إلى جزءٍ يتوقفُ على زوالِه وجودُ جزءٍ آخرَ بالفعلِ ، و المتوقَّفُ عليه هو المتقدمُ و المتوقِفُ هو المتأخرُ .
ترجمه
2 - پيشى و پسى بين اجزاى زمان ، ذاتى است ؛ بدين معنا كه پويايى و بىقرار بودن وجود زمان ، اقتضاى آن را دارد كه بر فرض انقسامش ، به جزئى منقسم گردد كه فعليت وجود جزء ديگر متوقف بر زوال و نابودى آن مىباشد و آن جزء كه ديگرى متوقف بر زوالش است ، متقدم و جزء ديگر متأخر مىباشد .
شرح و تفسير
تقدم و تأخر و پيشى و پسى حوادث و رويدادهاى جهان ماده امرى مشهود و روشن است . ارسطو پيش از بوعلى و بوعلى پيش از صدرالدين . سؤال اين است كه اين تقدم و تأخرها چه چيز در منشأ دارد و از كدامين چشمه مىجوشد . پاسخ اين سخن با توجه به ابحاث پيشين روشن است : زمان .
گفتيم زمان كميتى غير قار وگذراست ؛ يعنى كميتى است كه وجودى تدريجى و ممتد دارد ؛ به گونهاى كه جزيى از آن متوقف بر جزء ديگر است و خودش نيز به نوبهء خود متوقفٌ عليه جزء سومى مىباشد . توقف اجزاى فرضى زمان بر يكديگر ذاتى است و همين توقف موجب تقدم و تأخر آنها نسبت به يكديگر مىگردد . امروز متوقف است بر ديروز - يعنى تا ديروز نمىآمد و نمىگذشت ، امروز نمىآمد - و از اين جهت امروز متأخر از ديروز است ؛ از طرفى ، امروز متوقفٌ عليه فرداست - يعنى