( 1 ) شرح و تفسير
آراى گوناگون در بارهء حقيقت زمان
مسئلهء « زمان » و نحوهء وجود آن از مسائل كهن و ريشهدارى است كه همواره محل اختلاف و نزاع ميان متفكران و فلاسفه بوده و آراى متفاوتى در بارهء آن بيان شده است ؛ از جمله :
1 - زمان همان خداوند است ؛
2 - زمان جوهرى مجرد است ؛
3 - زمان يك جوهر جسمانى ( فلك ) است ؛
4 - زمان مقدار وجود است ؛
5 - زمان مقدار حركت فلك اقصى است ؛
6 - زمان مقدار حركت است مطلقا ؛
7 - زمان منتزع از ذات بارى است ؛
8 - زمان امرى موهوم و خيالى است « 1 » .
9 - اما رأى مشهور ميان فلاسفهء اسلامى آن است كه زمان يك كم متصل غير قار است كه به واسطهء حركت بر جسم عارض مىشود .
آنچه در متن آمده است ، برهانى است كه وجود زمان ، به معناى اخير را اثبات مىكند . مقدمات اين برهان به شرح زير است :
برهان بر اثبات زمان به عنوان يك كميت متصل و غير قار
مقدمهء نخست :
حوادث و پديدههايى كه حركت در آنها روى مىدهد ، قابل انقساماند .
هامش
( 1 ) . ر . ك : طبيعيات شفا ، فن اول ، مقالهء دوم ، فصل دهم ، اسفار ، ج 3 ، ص 141 - 148 ، مباحث مشرقية ، ج 1 ، ص 642 - 653